Йиллар заҳматида тобланган онахон

Аёқчи маҳалласи, бутун Қиличбой  эли Тўхта Болтаевани эна, момо деб жуда ҳурмат қилишади, тез-тез хабар олиб, дуосини олишга интилишади. Боиси у бу йил ҳаётининг тўқсон тўртинчи баҳорини қарши олди. Бир умр муаллимлик қилиб, ҳудуд болаларига зиё улашган, мулоҳазали, оқил ва тадбирли инсон, раҳматлик Бобожон Ўрозметов билан аҳил яшаб, 9 нафар фарзандни элга муносиб қилиб тарбиялаб, уйли-жойли қилган. Уларнинг 7 нафари олий маълумот олиб, турли жабҳаларда меҳнат қилишган, 100 нафарга яқин невара, чевара, эвараларини ҳам оёққа турғизишда фарзандларига кўмакдош бўлаётган табаррук онахон.

Энанинг ўсмирлиги урушдан олдинги қаҳатчилик йилларига тўғри келган. Иккинчи жаҳон уруши бошлангач эса халқнинг бошига тушган оғир кунлар заҳматини ёш бўлса-да, катталар билан баравар тортган.

– Ўша вақтларда биз яшаган ҳудуд “Комсомол” колхози деб аталар эди. Юртнинг алп ўғлонлари, оилаларнинг суянч устунлари – эркаклар урушга сафарбар этилгач, колхознинг деҳқончилиги аёллар ва болалар зиммасига тушди, – юзлари ғамгин тортиб эслайди момо. – Мен ҳам 12-13 ёшимдан колхозда ишладим. Куни бўйи далада ишлаб, қош қорайганда уйга келиб, бир бурда нон еб, ё бир коса оби ёвғон ош ичиб, яна ишга, ариқ қазиш, буғдой ё шоли ўримга кетардик. Тонгда сал мизғиб олиб, гоҳи оч, гоҳи қорнимиз ярим тўйиб яна ишга чиқардик. У пайтларда колхоз бошлиғи, бригадирлар бемор бўлиб ётган одамларни ҳам қўйдай ҳайдаб келиб ишга соларди. Кузда эса ҳамма ҳосилни урушдаги аскарларга деб охирги қопигача олиб кетишарди.

Олдидаги хонтахтага ёпилган дастурхонни силаганча онахон узоқ ўйга толади. Эҳтимол, ҳаётидаги ўша машъум даврлар кўз ўнгида жонланаётгандир? Ахир эл қатори у ҳам озмунча қийинчиликларни бошидан кечирмаган-да. Айниқса, акалари урушга кетган даврларда волидаси Ражаббиби она, опа-сингилларининг тортган уқубатлари, туғишганларидан қора хат келган дамлардаги айрилиқ азоблари бир умр ёдидан чиқмайди.

Ўшанда 1943 йилнинг қаҳратон қиш кунларининг бири эди. Колхоз еридан унган дон-дун, сабзавотларни охиригача супуриб-сидириб олган маҳаллий амалдорлар бу билан чекланмай, хонадонларнинг ўз томорқасида етиштирилган ҳосилига ҳам чанг солди. Уларникига навбат келганида онаси Ражаббиби “Мен болаларимга тупроқ едираманми, қандай тирикчилик қиламан, бермайман ҳосилимни”, деб тўполон қилиб, том бошидаги буғдойини  келгувчилардан асраш учун шотига тирмашаётганида бир бағритош амалдор деворга қўйилган шотини тойдириб юборган. Шунда онаси уч-тўрт метр баландликдан шоти билан бирга йиқилиб, азоб тортиб ётганларини ҳеч унутмайди. Ўша йилларда халқ ризқини фронтга юбориб, очликдан бир қийналса, маҳаллий амалдорларнинг зулми устига-устак бўлган. Яхшиям  Тўхта Болтаеванинг урушга кетган акаларидан Жумамурод, Сафарбойлар қайтиб келиб, оилага суянчиқ бўлишди.

Эҳ-ҳей, Тўхта эна эслайверса, унинг ҳаёти достонларга ҳам сиғмайди. Салкам юз ёш остонасига, бугунгидай дориломон кунларга етганидан, фарзандлар, невара, чевара, эваралар, бутун эли эъзозида яшаётганидан қувониб, тинмай шукрона айтади, элимизнинг  тинчлиги, ободлиги бардавом бўлгай, деб тилайди. Ҳамон тетик, фикрлари теран, тақдиридан нолишни билмайдиган мўътабар энанинг  “Сизлар ҳам менинг ёшимга  етгайсизлар”, деган дуосидан бизнинг  ҳам кўнглимиз тоғдай кўтарилди.

Ҳамроҳларимиз – “Аёқчи” маҳалласи хотин-қизлар фаоли Нигора Полвонова, “Тошқалъа” маҳалласи хотин-қизлар фаоли Равшаной Тиловбоевалар билан мўътабар онахон ҳузуридан қайтар эканмиз, салкам бир аср умр кўрса-да, зеҳни ўткир, фикри теран, ўзини ўзи бемалол бошқара оладиган фаришта мисол момога чиндан-да ҳавасимиз келди.

Ойгул РАЖАБОВА, Равшанбек БАҲРОМОВ.