ПОРА ОЛИШ ВА БЕРИШ — КОРРУПЦИЯНИНГ ЭНГ КЕНГ ТАРҚАЛГАН КЎРИНИШИ. БУ ҲАҚДА УЛАМОЛАР НИМА ДЕЙДИ?

Ислом дини жамиятда соғлом муҳитни шакллантиришни ҳамиша диққат марказига қўйгандир. Бу олий мақсад йўлида халқ орасидаги барча жабҳадаги иллат ва камчиликларнинг олдига қатъий тўсиқлар қўйган. У ҳар қандай ишни жорий қилишда ўзининг ҳикматли йўли – бир иллатдан қайтарса, унинг муқобилида бир неча тўғри ва савобли амалларни таклиф этади.

Бизнинг бугунги суҳбатдошимиз “Юсуф Эшон бобо” жоме масжиди имом-хатиби ҳожи Абдураҳмон махсум Матсапаев бўлдилар.

— Ассалому алайкум, таҳририятимизга хуш келибсиз. Пора олиш ва бериш — коррупциянинг энг кенг тарқалган кўриниши. Бу иллат динимизда қандай изоҳланади?

— Ваалайкум ассалом, ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракатуҳ. Пора олиш Қуръон ва суннат ҳамда ижмоъга кўра, ҳаром. Қуръонда Аллоҳ таолонинг сўзи бор: “Ораларингиздаги молларингизни бекордан-бекор еманглар!”. Босқинчилик, судхўрлик, қимор каби ботил, бекор ва пуч нарсаларга ҳам шариат қонунлари рухсат бермайди. Бу хусусда Қуръони Каримда Аллоҳ таоло бундай деган: “Мол (ва бойлик)ларингизни ўрталарингизда ботил (йўллар) билан емангиз! Шунингдек, била туриб, одамларнинг ҳақларидан бир қисмини гуноҳ йўли билан ейиш (ўзлаштириш) мақсадида уни ҳокимларга ҳавола этмангиз!” (“Бақара” сураси, 188-оят).

Ал-Буқоъий раҳимаҳуллоҳ “ал-Муносабот” асарида “ва тудлу” сўзини: “Ҳокимларга махфий ҳолатда умумий пора билан ишларни ўзингизнинг фойдангиз тарафига буриш учун бера кўрманглар!” дея ифодалаганлар.

Ал-Ҳалвоний раҳимаҳуллоҳ: “Пора – челакни қудуққа сув тортиб олиш учун махфий тарзда тушириш маъносида”, деганлар. Яъни, пора берувчи ноҳақ равишда мол-дунё ейишга ҳукм чиқартириш мақсадида ўз порасини махфий равишда ҳокимга беради.

Поранинг суннатда ҳаром қилинганига келсак, бу борадаги ҳадислар жуда кўп. Улардан бири Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва салламнинг мана бу қарғишларидир: “Пора берувчига ҳам, пора олувчига ҳам Аллоҳнинг лаънати бўлсин!”. Яна ул зоти бобаракот: “Пора берувчини ҳам, пора олувчини ҳам, иккови орасида юриб порада воситачилик қилувчини ҳам Аллоҳ лаънатласин!”, деганлар.

— Диний ақидаларга кўра пора бериш қандай кўринишларда намоён бўлади?

— Пора тўрт хил бўлади. Икки тарафдан ҳам ҳаром бўладиган тури. Агар булардан бири пора бериб қози бўлса, қози бўлиб ҳисобланмайди. Бу ҳолатда пора олувчига ҳам, қози бўлувчига ҳам ҳаромдир. Иккинчи тури — қозига унинг фойдасига ҳукм қилишини кўзлаган ҳолда пора беришдир. Бу пора икки томонга ҳам ҳаром. Қозининг ҳукми хоҳ ҳақ бўлсин, хоҳ ноҳақ бўлсин, бунинг фарқи йўқ. Яна бир тури шуки, ўзининг жонидан ёки мол-мулкидан қўрқиб, бировга пора берган бўлса, бундай пора олувчига ҳаром, берувчига ҳаром эмас. Агар биров унинг молидан тама қилса, молидан бир қисмини унга берса ҳам худди шундайдир. Яна бир тури эса порани подшоҳ олдида ишини ўтказиб бериш учун берса, бериш ҳалол бўлади. Бу ҳолатда олувчига пора олиш ҳалол бўлмайди. Чунки динимизда муҳтожнинг мушкулини осон қилиб, ишини битириш масаласида холислик, яъни тама қилмаслик устувор ҳисобланади.

— Жамиятимизда шундай ҳолатлар учраб туради: қайсидир маънода ходим мансабдорга ҳадя шаклида нимадир бериш орқали ишини битиришга ҳаракат қилади. Исломда ҳадя беришликка муносабат қандай?

— “Ал-Ақзийа”да қайд қилинган: “Ҳадя – совға уч хил бўлади. Биринчиси, ҳадя берувчи тарафга ҳам, олувчига ҳам ҳалол. Бу меҳр-муҳаббат сабабли совға олди-бердисидир. Иккинчиси, икки тарафга ҳам – ҳадя берувчига ҳам, уни олувчига ҳам ҳаромдир. Бу зулмга ёрдам бериш учун ҳадя беришдир. Учинчиси, ҳадя берувчи томонга ҳалол. Бу ўзига қаратилган зулмни тўсиш учун ҳадя беришдир. Бу олувчига ҳаром. Бунинг ҳийласи уни уч ёки бир неча кун ижарага олиб туришдир. Агар муддатни белгиламаса, жоиз бўлмайди. Буларнинг ҳаммаси шарт қўйилганда бўлади.

— Жамиятимизда чуқур илдиз отган иллатлар — фирибгарлик, товламачилик, одам савдоси билан боғлиқ коррупциявий ҳолатлар ҳам диний қадриятларимизга мутлақо ёт ҳисобланади. Бу борада халқимизга қандай маслаҳат берасиз?

— Зинҳор-базинҳор бир-бирларингизга ёлғон сўзламанг, шахсий манфаатингиз, нафсингиз йўлида бировнинг мол-мулкини ўзлаштириб олишга интилманг, ўзгага панд бериш орқали бойлик орттиришга интилманг, ҳеч қачон пора олманг ва пора таклиф қилманг, бунинг охиратда албатта жавоби бор.

— Сермазмун суҳбатингиз ва маслаҳатларингиз учун катта раҳмат.

— Миннатдорман, барчамизни Яратган эгам ҳидоят йўлида адаштирмасин.

Суҳбатдош Робия Йўлдошева.

Мақола “Амударё телевидениеси” таҳририятининг Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Фуқаролик жамияти институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фонди

Қорақалпоғистон бўлинмаси томонидан молиялаштирилган “Коррупция – давлат ва жамият тараққиётига таҳдид” номли грант лойиҳаси доирасида тайёрланди.