Tuman hududidagi koʻchmas mulk obʼektlari xatlovdan oʻtkazilmoqda

Manbalarga koʻra, eramizdan 3000-yil oldin misrliklar tomonidan ilk kadastr hisob-kitoblari oʻtkazilgan. Bu ishlar natijasida ishlab chiqilayotgan yer uchastkasining chegaralari oʻrnatilgan, yer toʻgʻrisidagi batafsil maʼlumotlar, yer uchastkalarining chegarasi va maydoni, egalik qiluvchilarning nomlarini hisobga olgan holda roʻyxatga olingan. Keyinchalik esa, Misrda yangi hisob-kitoblar oʻtkazilgan. Bundan maqsad ­– yerni taqsimlash va koʻchmas mulkdan soliq olishni amalga oshirish boʻlgan. Olingan daromadning beshdan bir qismi soliq sifatida toʻlanganligi aniqlangan, bu miqdorga bizning davrimizgacha amal qilinib kelingan. Shu tariqa, bunday yondashuv ming yillar oldin ham mavjud boʻlgan, XX asrda esa  mukammallashtirilgan.

Maʼlumki, Oʻzbekiston Respublikasining “Davlat kadastrlari toʻgʻrisida”gi qonuni mamlakatimizda Davlat kadastrlarini yaratish va yuritish tamoyillarini belgilab beradi. Soʻnggi yillarda ham ushbu sohaga oid bir qator huquqiy-normativ hujjatlar qabul qilinib, joylarda ijrosi taʼminlanmoqda. Albatta, qabul qilinayotgan qonunlar doirasida amaliy ishlar qilinib, hududlarda oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalari va ularda qurilayotgan binolar va inshootlar xatlovdan oʻtkazilib, aholi orasida bu boʻyicha tushuntirish-targʻibot ishlari amalga oshirilmoqda.

Xususan, Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 5-avgustdagi “Oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalariga hamda ularda qurilgan binolar va inshootlarga boʻlgan huquqlarni eʼtirof etish toʻgʻrisida”gi Qonuni bu borada yangi imkoniyatlar eshiklarini ochdi. Ushbu qonunning maqsadi oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalariga hamda ularda qurilgan binolar va inshootlarga boʻlgan huquqlarni eʼtirof etish bilan bogʻliq munosabatlarni tartibga solishdan iborat.

Maʼlumot oʻrnida aytish joizki, ushbu Qonun 1-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan yer uchastkalariga nisbatan ushbu Qonunda nazarda tutilgan asoslarda va tartibda faqat ijara huquqi hamda ushbu yer uchastkalarida qurilgan binolar va inshootlarga boʻlgan mulk huquqi eʼtirof etiladi. Bunda, ijara muddati yakka tartibdagi uy-joylar egallagan yer uchastkalari uchun toʻqson toʻqqiz yil, boshqa yer uchastkalari uchun qirq toʻqqiz yil etib belgilanadi.

Shuningdek, yer uchastkasiga boʻlgan ijara huquqi hamda unda qurilgan binolar va inshootlarga boʻlgan mulk huquqi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesining, xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar Kengashlarining qarorlari bilan eʼtirof etilishi belgilab qoʻyilgan.

Qonunga koʻra, oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkalariga hamda ularda qurilgan binolar va inshootlarga taalluqli maʼlumotlarni va hujjatlarni kelishish Kadastr agentligining avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali amalga oshiriladi. Avtomatlashtirilgan axborot tizimida toʻliq shakllantirilgan elektron yigʻmajild maʼlumotlari tegishli fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari binolarining eʼlonlar burchaklarida, Kadastr agentligining rasmiy veb-saytida hamda boshqa axborot manbalarida jamoatchilikka eʼlon qilinadi. Manfaatdor jismoniy va yuridik shaxslar oʻzboshimchalik bilan egallab olingan yer uchastkasiga hamda unda qurilgan binolar va inshootlarga taalluqli maʼlumotlar va hujjatlar boʻyicha eʼtirozlari mavjud boʻlgan taqdirda, elektron yigʻmajilddagi maʼlumotlar jamoatchilikka eʼlon qilingan kundan eʼtiboran, bir oy ichida ular boʻyicha vakolatli tashkilotlarga shikoyat qilishi mumkin.

Davlat kadastrlari palatasi Amudaryo tumani filiali tomonidan taqdim qilingan maʼlumotlarga koʻra, bugungi kunda tuman hududida jami 45 ming 617 ta koʻchmas mulk obʼekti mavjud boʻlib, 2028-yil 1-yanvar kunigacha mazkur obʼektlarda xatlov ishlari olib borilishi belgilangan. Yuqoridagi Qonun yuzasidan tasdiqlangan reja-jadval asosida tumanning tegishli mahallalari hududida 2024-yil 8-noyabrdan boshlab, koʻchmas mulklarni xatlov yoʻli bilan texnik inventarizatsiyadan oʻtkazish ishlari olib borilmoqda. Shu kungacha Gulzor va Olmazor mahallalari hududlarida joylashgan koʻchmas mulk obʼektlari toʻliq xatlovdan oʻtkazilib, “UZKAD” dasturiga integratsiya qilindi. 955 ta koʻchmas mulk obʼektlari “E’TIROF AT” dasturiga yuklanib, komissiyaga taqdim qilindi.

Ayni kunlarda tumanning Yangiobod mahallasi hududida joylashgan koʻchmas mulk obʼektlari xatlovdan oʻtkazilmoqda. Davlat kadastrlari palatasi Qoraqalpogʻiston Respublikasi Amudaryo tumani filialining 19 nafar kadastr muhandislari bu jarayonda faol ishtirok etib kelmoqda.

Aziza Madrahimova