Arna boʻyi mahallasida asalarichilik maktabi shakllanmoqda

Amudaryo tumanida, xususan, Arna boʻyi mahallasida soʻnggi yillarda asalarichilik yoʻnalishida faoliyat yuritayotgan xonadonlar va tadbirkorlar soni ortib bormoqda. Bu esa mahalladagi “yettilik” aʼzolarining saʼy-harakatlari bilan bevosita bogʻliq. Hududda asalarichilik boʻyicha tajriba va bilimlar avloddan-avlodga oʻtishi orqali bugungi kunda oʻziga xos “asalarichilik maktabi” shakllanmoqda.

Sohadagi har bir ustaning tajribasi va yillar davomida toʻplangan amaliy bilimi mahalliy anʼanalar bilan uygʻunlashib, samarali ish uslubini vujudga keltirmoqda. Ayniqsa, asalari oilalarni mavsumiy iqlim sharoitiga mos ravishda parvarish qilish, ularning oziqlanish tartibini toʻgʻri tashkil etish va uyalarni qulay joylashtirish borasida boy tajriba shakllangan.

Mahalladagi faol tadbirkorlardan biri — Maqsud aka Abdurahmonov bu sohaning sir-asrorlarini chuqur oʻzlashtirgan. U 10-yildan buyon aholi dasturxonini sifatli asal bilan taʼminlash orqali asalarichilikdan barqaror daromad ham topmoqda. Maqsud aka oila aʼzolari bilan birgalikda asalari oilalari sonini 80 tadan oshirgan.

Qahramonimiz asal yetishtirishdan tashqari, “Humoyun Suhrob mebel” MChJ rahbari ham hisoblanadi. Ushbu korxona tomonidan uy-roʻzgʻor buyumlari, oshxona jihozlari, shuningdek, asalari boqiladigan maxsus uyalar ishlab chiqariladi.

Asalarichilik boʻyicha har yili 1–10-dekabr kunlari Toshkent shahrida oʻtkaziladigan anʼanaviy “Asal yarmarkasi”da Maqsud aka oʻz mahsulotlari bilan ishtirok etadi. Mazkur yarmarka Markaziy Osiyo davlatlari va Rossiyadan kelgan tajribali mutaxassislarni bir maydonda jamlab, oʻzaro fikr almashish, yangi bilimlarni egallash imkonini beradi.

Joriy yilda tadbirkor mahalliy asalarilar bilan bir qatorda, Fargʻonadan keltirilgan “Karpat” va “Karlinka” turlarini sinov tariqasida parvarishlashni boshlagan. Qahramonimiz oʻnlab yoshlarga ustozlik qilmoqda.  Bugungi kunda uning 3 nafar shogirdi mustaqil faoliyat yuritadi.

Mahalladagi yana bir faol tadbirkor – “Farhod Qoʻchqorovich asali” dehqon xoʻjaligi rahbari, asalarichilik ustasi Farhod aka Bekimbetov uchun bu soha ota kasb sanaladi. Qahramonimiz 20-yildan buyon sohada mustaqil shugʻullanib kelmoqda. 2016-yildan esa dehqon xoʻjaligi faoliyatini yoʻlga qoʻygan. Bugungi kunda qahramonimiz oila aʼzolari va shogirdlari bilan birgalikda 550 ta quti asalari oilasini parvarishlamoqda.

“Farhod Qoʻchqorovich asali” dehqon xoʻjaligida asalari uyalari ham ishlab chiqariladi. Farhod akaning farzandi Otabek ham sohaga juda qiziqadi. Hali yosh boʻlishiga qaramay, Otabek asalari parvarishiga doir koʻplab amaliy bilimlarni egallagan. Bundan tashqari mazkur dehqon xoʻjalida asalari parvarishida keng qoʻllaniladigan dori-darmon mahsulotlari savdosi ham yoʻlga qoʻyilgan.

Farhod aka sohaga yondashuvi bilan ajralib turadi. Asalarilarning asosiy qismini Qoraoʻzak, Taxtakoʻpir va Xoʻjayli tumanlarida parvarishlashni maʼqul koʻradi. Bu hududlarda kunjut, beda, yantoq, yulgʻun va xalq tilida “boʻyan” deb ataluvchi qizilmiya kabi oʻsimliklar keng maydonlarni egallaydi. Mana shunday tabiiy muhitda yetishtirilgan asal nafaqat moʻl, balki yuqori sifati va shifobaxshligi bilan ham ajralib turadi.

Qahramonimiz bilan suhbat davomida sohaning bir qator nozik jihatlari haqida maʼlumot oldik. Asalarilarni har 20 kunda yangi hududga koʻchirib turish tavsiya etiladi. Bu ularning oziqlanish ehtiyojini taʼminlash va sifatli hosil olish uchun muhim omil hisoblanadi. Agar har koʻchirishdagi masofa kamida 5 km boʻlsa, asal hosildorligi oshadi. Asalda inson salomatligi uchun foydali boʻlgan 70 dan ortiq modda mavjud. U immunitetni mustahkamlash, shamollashni yengish, oshqozon faoliyatini yaxshilash, terini parvarishlashda qoʻl keladi.

Asalarilar tomonidan ishlab chiqariladigan yana bir qimmatli mahsulot — propolisdir. U yopishqoq, xushboʻy, sargʻish-yashil yoki jigarrang modda boʻlib, tabiiy antiseptik sifatida bakteriya va viruslarga qarshi kuchli taʼsir koʻrsatadi. Shu bois, teri kasalliklarida surtiladigan malhamlarga qoʻshiladi.

Taʼkidlash joizki, agar tabiatda fasllar tabiiy tartibda kechsa, yil davomida 5-martagacha asal hosili olish mumkin. Ammo oxirgi yillarda kuzatilayotgan iqlim oʻzgarishlari, fasllarning notabiiy kechishi asalarichilik sohasida ham muayyan muammolarni keltirib chiqarmoqda.

Asal taʼmi, hidi va rangi bilan farqlanadi. U qaysi faslda, qaysi oʻsimlik gulidan yigʻilganiga qarab har xil boʻladi. Bizning hududda beda, yantoq, kungaboqar, gʻoʻza va boshqa oʻsimliklardan asal yigʻiladi. Ayni vaqtda asalarilar gʻoʻza gullaridan neʼmat toʻplamoqda.

Farhod Bekimbetov joriy yilda hozirga qadar 2-marta asal hosilini yigʻib oldi. Har bir qutidan oʻrtacha 10 – 15 kilogrammgacha sifatli mahsulot yetishtirildi. Agar oʻtgan mavsumda 1800 kilogramm asal olingan boʻlsa, joriy mavsumda bu koʻrsatkich 2500 kilogrammga yetdi.

Asalarilar — tabiatning sukutdagi mehnatkashlari. Arna boʻyi mahallasidagi asalarichilik faoliyatida mehnatning barcha jihatlari — bilim, tajriba, yangilikka intilish va avlodlar davomiyligi uygʻunlashgan. Shu bois, bu mahallada yetishtirilayotgan asalning taʼmi ham, qadri ham boshqacha. Chunki unda mehnat  uzviyligi  bor.

Muxtasar aytganda, asalarichilik — faqat asal yetishtirish bilan cheklanib qolmaydi. Bu soha yuqori qiymatli, shifobaxsh va eksportbop mahsulotlarni qamrab olgan ulkan iqtisodiy salohiyatga egadir. Shu jihatdan qaraganda, Arna boʻyi mahallasini asalarichilik boʻyicha boy tajriba va anʼanalarga ega maskan, deyish mumkin. Mahallada shakllanib borayotgan “asalarichilik maktabi” esa nafaqat mahalliy aholining barqaror daromad manbai, balki yosh avlod uchun amaliy bilim va koʻnikmalarni mustahkamlashga xizmat qiluvchi muhim oʻquv maydoniga aylanmoqda.

Shohzod Qurbonboyev.