YaNGILANGAN KONSTITUTsIYa YaNGI JAMIYaTNING MUSTAHKAM HUQUQIY POYDEVORI

Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining yangi tahriri 2023-yil 30-aprel kungi umumxalq Referendumida qabul qilindi va u shu yilning 1-mayidan eʼtiboran kuchga kirdi. Endilikda 6 boʻlim 27 bob 155 moddadan iborat yangi tahrirdagi Konstitutsiya va unda belgilangan normalar, printsiplar demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat qurish, inson huquq va erkinliklarini taʼminlashda muhim dasturilamal boʻlib xizmat qilmoqda.

Yangi Konstitutsiya, nafaqat huquq va erkinliklarni mustahkamladi, balki ularni amalga oshirishning real imkoniyatlarini taʼminlash chora-tadbirlarini, kafolatlarini ham yaratdi. Shuningdek, hokimiyatlar boʻlinishi, Konstitutsiya va qonunlarning ustunligi soʻzsiz tan olinishi, demokratik huquq va erkinliklar Konstitutsiya va qonunlar bilan himoya qilinishi, har bir shaxsga oʻz huquq va erkinliklarini sud orqali himoya qilish, davlat organlari, mansabdor shaxslar, jamoat birlashmalarining gʻayriqonuniy hatti-harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqi kabilar kafolatlangan. Fuqarolarning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlab qoʻyilgan huquq va erkinliklari daxlsiz deb eʼlon qilinib, ulardan sud qarorisiz mahrum etishga yoki ularni cheklab qoʻyishga hech kim haqli emas, deb belgilab qoʻyilgan.

Huquq va erkinliklarning cheklanishi masalasi avvalgi Konstitutsiyada ikkita norma bilan – “insonning Konstitutsiya va qonunlarda mustahkamlab qoʻyilgan huquq va erkinliklari daxlsizdir hamda ulardan sud qarorisiz mahrum etishga yoki ularni cheklab qoʻyishga hech kim haqli emas” hamda “fuqarolar oʻz huquq va erkinliklarini amalga oshirishda boshqa shaxslarning, davlat va jamiyatning qonuniy manfaatlari, huquqlari va erkinliklariga putur yetkazmasliklari shart”, deb tartibga solingan edi.

Konstitutsiyaning yangi tahririda ushbu ikkita norma deyarli oʻzgarishsiz saqlab qolindi. Shu bilan birga, quyidagicha yangi norma qoʻshildi:

“Insonning huquq va erkinliklari faqat qonunga muvofiq va faqat konstitutsiyaviy tuzumni, aholining sogʻligini, ijtimoiy axloqni, boshqa shaxslarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, jamoat xavfsizligini hamda jamoat tartibini taʼminlash maqsadida zarur boʻlgan doirada cheklanishi mumkin”.

Huquqlar cheklanishiga doir bu meʼyorlar, yangi Konstitutsiyaning boshqa bir moddasiga asosan, soʻz erkinligi huquqiga ham tegishli. Yaʼni, axborot izlash, olish va tarqatish huquqi faqat konstitutsiyaviy tuzumni, aholi sogʻligʻini, ijtimoiy axloqni, boshqa shaxslarning huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, jamoat xavfsizligi va tartibini taʼminlash, davlat sirlari yoki qonun bilan qoʻriqlanadigan boshqa sirning oshkor etilishiga yoʻl qoʻymaslik maqsadida cheklanishi mumkin.

Yangi Konstitutsiyaga koʻra, Prezidentning vakolat muddati 5-yildan 7-yilga uzaytirildi. Prezidentning “davlat boshligʻi” maqomi, ayni bir shaxs surunkasiga ikki muddatdan ortiq Prezident boʻlishi mumkin emasligi, Prezidentning qasamyodi matni va Prezidentga taalluqli boshqa aksariyat normalar oʻzgarishsiz qoldirildi.

Xalqimiz muallifligida ishlab chiqilgan Yangi Oʻzbekistonning Yangi Konstitutsiyasi mamlakatimiz taraqqiyoti, fuqarolarimiz turmush tarzini yuksaltirish yoʻlida qabul qilinadigan qonunlarimiz uchun yoʻlchi yulduz boʻlib xizmat qilishi shubhasiz.

Barcha yurtdoshlarimizni Konstitutsiyamizning 31 yilligi bilan muborakbod etaman.

N.JUMANIYoZOVA, tuman Adliya boʻlimi YuXKM boshligʻi.