Қипчоқ давлат ўрмон хўжалиги — экологик муҳитни яхшилаш йўлида хайрли ташаббуслар маскани

2025 йил – Атроф-муҳитни асраш ва “яшил” иқтисодиёт йили  

Юртимизда ўрмонларни кўпайтириш ва яшил ҳудудларни кенгайтириш йўлида муҳим ишлар олиб борилмоқда. Бу борада Амударё туманидаги Қипчоқ давлат ўрмон хўжалиги ҳам яшил майдонларни асраш, экологик муҳитни яхшилаш, тупроқ унумдорлигини ошириш ва шу каби бошқа кўплаб муҳим вазифаларни бажаряпти. Ўрмон хўжалигида ташкил этилган кўчатхоналар, уларда ўстирилаётган турли манзарали дарахтлар ва ўрмонзорлар экологик муаммоларни ҳал этишда муҳим омил ҳисобланади.

Ўрмон хўжалиги Назархон ва Қипчоқ бўлимларидан иборат бўлиб, хўжалик ходимлари асосан, қум ўрмонлари ва саксовулзорларни сақлаш ҳамда қўриқлаш ишлари билан шуғулланади. Шунингдек, мевали ва манзарали дарахт кўчатларини етиштиришга ҳам алоҳида эътибор қаратилади. Ўрмон хўжалигидаги кўчатхонада, асосан, манзарали, игна баргли, мевали дарахтлар ва саксовул кўчатлари етиштирилади.

Қипчоқ давлат ўрмон хўжалигида 2024 йилда дастлабки режага мувофиқ, 20 гектар ўрмон фонди ерларини фойдаланишга киритиш белгиланган бўлиб, бу кўрсаткич тўлиқ бажарилди. Ўрмонзорлар ва бутазорлар майдонини кенгайтириш бўйича белгиланган режа 800 гектар бўлиб, амалда бу кўрсаткич 5 минг 915 гектарга етказилди. Шунингдек, 4 минг 200 кг миқдорида дарахт ва бута уруғларини тайёрлаш белгиланган бўлиб, амалда 30 минг 125 кг уруғлар тайёрланди. Ушбу уруғлар, асосан, Орол денгизининг қуриган тубида ўрмонзорлар барпо этиш мақсадида етказиб берил­япти.

Тут кўчатларини етиштириш бўйича ҳам кутилганидан анча юқори натижалар қайд этилди. Белгиланган 110 минг дона кўчат ўрнига 342 минг дона кўчат етиштирилди.

Хусусий сектор билан ҳамкорликда чорвачиликни ривожлантириш бўйича 531 бош чорва етиштириш режаси 163,5 фоизга бажарилди. Паррандачилик йўналишида ҳам умумий режа 11 минг 860 бош ўрнига 11 870 бош қилиб бажарилди.  Асаларичилик соҳасида эса 1 минг 700 уяда шунча оила асалари етиштирилиб, режа 100,6 фоизга бажарилди. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш йўналишида ҳам белгиланган режадан 65,8 фоиз юқори кўрсаткич қайд этилди. Доривор ва озуқабоп ўсимликлар етиштириш ҳажми 70 тоннани ташкил этди.

2019-2024 йиллар давомида хўжаликда жами 106 гектар майдонда иҳота ўрмонзорлари барпо этилди. Бундан ташқари, шу йиллар ичида 31 та ҳудудда жойлашган 140 та фермер хўжалиги ҳудудига 161 минг 157 дона кўчат экилди. Ушбу ишларнинг асосий мақсади – шамол ва қум кўчишининг олдини олиш, ерларнинг ҳосилдорлигини ошириш ҳамда экологик муҳитни яхшилашдир.

2024 йилда 82та ташкилот ва корхона билан 151 минг 792 дона кўчат етказиб бериш бўйича шартнома имзоланди. Жумладан, фуқаролар йиғинлари билан 18 минг 300 дона кўчат учун шартнома тузилган бўлиб, турли ташкилотлар 40 минг 881 дона кўчат билан таъминланди. Жумур овул маҳалласида “Менинг боғим” лойиҳаси дои­расида 2,5 гектар майдон ободонлаштирилиб, ҳудуд табиий гўзаллик мас­канига айлантирилди. Мазкур боғ ҳудудига жами 1 минг 417 туп, жумладан 447 туп ясень, 428 туп катальпа ва 542 туп қайрағоч кўчатлари экилди. Шунинг­дек, боққа 10 та ўриндиқ ва 10 та чиқинди қутиси ўрнатилиб, аҳоли учун қулай шароит яратилди.

Жорий йилда Қипчоқ давлат ўрмон хўжалиги томонидан амалга оширилиши режалаштирилган ишлар ҳам кенг кўлам касб этади. Хусусан, ўрмон фонди ерларидан оқилона фойдаланиш мақсадида туманда 231,5 гектар ер ажратилиб, унда турли экологик ва иқтисодий йўналишдаги лойиҳалар амалга оширилиши режалаштирилган.  

Туман ҳудудида 200 гектар майдонда чўл ўсимликлари, тез ўсувчи дарахтлар ва бутазорлар барпо этилади. Бу нафақат ҳудуднинг экологик ҳолатини яхшилаш, балки ҳавонинг тозалигини таъминлаш ва тупроқни эрозиядан ҳимоя қилишда муҳим аҳамиятга эга. Шунингдек, кўкаламзорлаштириш ишларини янада кенгайтириш мақсадида 0,5 гектар ерда мевали ва манзарали дарахтлар кўчатхонаси ташкил этилиши режалаштирилган.  

Доривор ўсимликлар – наъматак, лаванда, мойчечак, далачой ва тоғрайҳон етиштириш мақсадида 30 гектар майдон ажратилади. Бу ўсимликлар тиббий ва фармацевтика соҳасида кенг қўлланилиб, улкан иқтисодий салоҳиятга эга. Шунингдек, 1 гектар ерда донли, дуккакли ва полиз экинлари етиштириш ҳам назарда тутилган. Бундан ташқари, 116 гектар ер ажратиб, камбағал оилалар аъзоларининг бандлигини таъминлаш мақсад қилинган.

“2025 йилда аҳоли банд­лигини таъминлаш ва камбағалликни қисқартириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Президент Қарорида белгиланган вазифаларга кўра, Амударё туманида 7 та маҳаллага – Уйшин, Амир Темур номли, Бўз ёп, Куюк кўпир, Оқ олтин, Бобур номли ва Қангли овул ва маҳалла фуқаролар йиғинларига умумий 6 минг 832 туп манзарали дарахт кўчатлари ва қаламчалар етказиб берилиши режалаштирилган.  

Экиш учун туманнинг тупроқ-иқлим шароитидан келиб чиқиб, тут, қайрағоч ва терак каби тез ўсувчи ҳамда ҳавони тозалашда муҳим аҳамиятга эга бўлган дарахт турлари танланган. Бу нафақат атроф-муҳитни ободонлаштириш, балки ҳудуднинг иқлим шароитини яхшилаш, чанг ва иссиқликни камайтириш, сув ресурсларидан тежамкорлик билан фойдаланиш имконини беради.

Қипчоқ давлат ўрмон хўжалигида ҳозирда 56 нафар ходим фаолият юритмоқда. Ҳар бир ходим ўрмонларни ҳимоя қилиш, ноқонуний дарахт кесиш ва ёнғинларнинг олдини олиш, шунингдек, экотизимни сақлашда жонкуярлик билан меҳнат қилмоқда.

Эркинбой Тўраев, Қипчоқ давлат ўрмон хўжалиги директори.