Sogʻlom oilaviy muhit – barqaror jamiyat asosi

Har qanday jamiyatda tinchlik va barqarorlikni taʼminlash, avvalo, oiladagi muhitga bogʻliq. Oilada muhabbat, oʻzaro hurmat va tushunish hukm surayotgan boʻlsa, bu holat jamiyatdagi har bir fuqaroning ongi, fikrlashi va dunyoqarashida oʻz ifodasini topadi. Shu bois, mamlakatimizda oilaviy munosabatlarda yuzaga kelayotgan muammolarni aniqlash, ularni bartaraf etish va huquqbuzarliklarning oldini olish borasida izchil choralar koʻrilmoqda.

Shu maqsadda 19-aprel kuni Amudaryo tumanining Xitoy ovuli hududidagi 85-sonli umumtaʼlim maktabi binosida “Turmush” profilaktik tadbiri tashkil etildi. Ushbu tadbir oilaviy nizolarni aniqlash, barvaqt bartaraf etish, jinoyatchilikning oldini olish, jamiyatda sogʻlom muhitni qaror toptirishga qaratilgan boʻlib, uning doirasida muhim ishlarni amalga oshirish koʻzda tutilgan.

Tadbirda tuman hokimi oʻrinbosari, Oila va xotin-qizlar boʻlimi boshligʻi Goʻzal Saburova, tuman IIB katta inspektori Inobat Oʻrazmatova, “Mahalla yettiligi” aʼzolari, mahalla faollari, xotin-qizlar vakillari, oʻqituvchilar va oʻquvchi-yoshlar faol ishtirok etdi. Mazkur tadbir ishtirokchilariga masʼullar tomonidan mavzu yuzasidan batafsil axborot berildi.

Taʼkidlash joizki, oʻtkazilayotgan profilaktik ishlarga qaramay, oilaviy tortishuvlar, qoʻshnilar va qarindoshlar oʻrtasidagi kelishmovchiliklar oqibatida huquqbuzarlik holatlari hanuz uchrab turibdi. Aniqlangan maʼlumotlarga koʻra, Qoraqalpogʻiston Respublikasida joriy yilning dastlabki ikki oyi mobaynida sodir etilgan tan jarohati yetkazish va oilaviy zoʻravonlik jinoyatlarining har uchinchisi aynan oilaviy munosabatlar doirasida roʻy bergan. Ayniqsa, bunday holatlar Amudaryo, Beruniy, Qaraoʻzak, Toʻrtkoʻl va Xoʻjayli tumanlarida koʻp qayd etilmoqda.

Joriy yilning birinchi choragida tumanda istiqomat qiluvchi zoʻravonlik va tazyiqdan jabrlangan 161 nafar xotin-qizlarga himoya orderlari berilgan. Mazkur orderlar ularni huquqiy jihatdan muhofaza qilish, zoʻravonlikka qarshi turishga xizmat qiladi. Biroq, ayrim hollarda ilgari berilgan himoya orderlariga qaramay, zoʻravonlik holatlari takrorlanmoqda. Shu sababli, 5 nafar zoʻravon shaxsga nisbatan Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi Kodeksning tegishli moddalari asosida huquqiy choralar koʻrildi.

Oilaviy nizolar oqibatida ruhiy tushkunlikka tushgan ayollar ham eʼtibordan chetda qoldirilmayapti. Tuman tibbiyot birlashmasi huzuridagi birlamchi psixologik yordam xonasiga 3 nafar ayol joylashtirildi. Ularning ikkitasi holati ogʻir boʻlgani bois Nukus shahridagi Ayollarni ijtimoiy reabilitatsiya qilish markaziga yuborilib, psixologik va huquqiy yordam koʻrsatildi.

“Turmush” tadbiri doirasida jinoyatchilik va fohishalik kabi salbiy holatlar ham aniqlanmoqda. 2 nafar ayol-qizning fohishalik bilan shugʻullanayotgani maʼlum boʻlib, ularga nisbatan Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks asosida choralar koʻrildi. Shuningdek, oʻz xonadonida fuqarolarga moddiy manfaat evaziga sharoit yaratib bergan 1 nafar ayolga nisbatan Jinoyat Kodeksining tegishli moddalari qoʻllanildi.

Aniqlangan holatlarning tahlili shuni koʻrsatmoqdaki, bunday huquqbuzarliklar asosan oʻzaro tushunish yetishmasligi, murosa madaniyatining pastligi hamda huquqiy savodxonlikning zaifligidan kelib chiqmoqda. Shu bois, tadbir doirasida nizoli oilalar bilan individual profilaktik suhbatlar oʻtkazilmoqda, ularning roʻyxati shakllantirilib, har bir muammoni hal qilish chora-tadbirlari belgilanmoqda.

Profilaktik ishlarga mahallalardagi “yettilik” guruhlari, jamoatchilik va faollar faol jalb qilinmoqda. Mol-mulk, uy-joy, yer masalalari, rasmiy nikohsiz yashash, ajralish kabi omillar oilaviy kelishmovchilikka sabab boʻlayotgani inobatga olinib, tegishli davlat organlari – sud, kadastr, soliq, FHDYo va hokimliklar bilan hamkorlikda ishlar olib borilmoqda.

Shuningdek, oilada zoʻravonlik sodir etgan va profilaktik hisobda turuvchi shaxslar ham alohida nazoratga olingan. Ular va ularning oila aʼzolari bilan suhbatlar tashkil etilmoqda, zarur hollarda psixologik va huquqiy yordam koʻrsatilmoqda. Agar ogʻir ijtimoiy ahvoldagi shaxslar, jumladan oʻz joniga qasd qilishga moyil fuqarolar aniqlansa, ular haqida Ayollarni reabilitatsiya qilish markazlariga maʼlumotlar yuborilmoqda.

Tumanda xotin-qizlar bandligini taʼminlash, mehnat bozoriga moslashtirish maqsadida yordamchi tarbiyachi kasbi boʻyicha oʻquv kurslari tashkil etildi. Oʻqishni muvaffaqiyatli yakunlagan 2 nafar ayolga sertifikatlar topshirildi.

Tadbir davomida fuqarolarning rashk, mol-mulk talashish bilan bogʻliq murojaatlari yuzasidan kundalik monitoring ishlari amalga oshirilmoqda. Shu bilan birga, spirtli ichimliklarga moyil shaxslar aniqlanib, ular jamoatchilik bilan hamkorlikda nazorat ostida ushlab turilmoqda.

“Turmush” profilaktik tadbirining asosiy maqsadi – oilaviy muhitni yaxshilash, huquqbuzarliklarni oldini olish, ishsizlarni ish bilan taʼminlash, huquqiy va ijtimoiy yordamga muhtoj shaxslarga amaliy koʻmak koʻrsatishdir. Ushbu maqsadlarga erishishda mahalla fuqarolar yigʻini, “Oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash” komissiyalari va boshqa mutasaddi tashkilotlar bilan hamkorlikda ish olib borilmoqda.

Shu kuni xotin-qizlar oʻrtasida zoʻravonlikka qarshi kurashni keng targʻib etish maqsadida “Biz zoʻravonlikka qarshimiz” shiori ostida maxsus targʻibot tadbiri ham tashkil etildi. Unda ishtirokchilarga mavzuga oid tarqatma materiallar tarqatilib, tazyiq va zoʻravonlikdan himoyalanish boʻyicha huquqiy tushunchalar berildi.

Eng muhimi, “Turmush” profilaktik tadbiri faqatgina jinoyatlarni aniqlash bilan cheklanib qolmay, balki oilaviy munosabatlarda toʻgʻri muomala va huquqiy bilimlar orqali kelishmovchiliklarni hal qilish, jamiyatda sogʻlom muhitni qaror toptirishga xizmat qiladi. Bu esa, oʻz navbatida, tinch, barqaror va adolatli jamiyat sari qoʻyilayotgan muhim qadamlardan biridir.

Shohzod Qurbonboyev.