Гриппдан сақланинг

Грипп - бу ўткир юқумли вирусли инфекция бўлиб, нафас олиш аъзолари шиллиқ қават эпителий ҳужайраларини зарарсизлантириш ва организмда интоксикация (заҳарланиш) билан кечувчи, ҳаво томчи ва контакт йўллари билан юқувчи эпидемик ва пандемик тарқалишлар билан намоён бўладиган юқумли касаллик ҳисобланади.

Грипп вирусининг ҳозирча маълум бўлган 3 та - А, В, С, серотиплари мавжуд. Ҳозирги вақтда "А”, "В” типига мансуб грипп вирусларининг бир қатор серологик вариантлари аниқланган. Грипп вируси микровируслар гуруҳига, ортомикровируслар оиласига мансуб бўлиб, РНК сақлайдиган қўзғатувчилар гуруҳига киради. Юқори ҳароратда вирус тезда нобуд бўлади. Дезинфекцияловчи моддалар - хлорамин, хлорли оҳак таъсирида 5-10 дақиқадан кейин вирус касаллик чақириш хусусиятини йўқотади. Аммо грипп вируси паст ҳароратга чидамли бўлиб, 0-4 даражадан -25-70 даражагача вируслар ўз ҳаёт фаолиятини бирнеча йил давомида сақлаб қоладилар.

Тарихий маълумотлардан маълумки, грипп касаллигининг янги вируси пайдо бўлган вақтларда касаллик пандемик ҳолатда бутун дунёга тарқалган. Масалан 1918-1920 йиллардаги "Испанка” деб номланган пандемия 20 млн., 1957-1959 йиллардаги "Осиё гриппи”деб номланган пандемия 1 млн. одамни ҳаётдан олиб кетган. Пандемия оралиғида - ҳар 2-3 йилда грипп касаллигининг эпидемиявий тарқалиши кузатилади. Ҳозирги кунда бутун дунё олдида муаммо бўлиб турган H1 N1 грипп вирусининг янги серотипи ҳисобланиб, олдинги грипп касалликларидан касаллик белгилари ва бошқа аломатлари билан фарқ қилмайди. Одамдан-одамга ҳаво томчи орқали юқади. Яъни гаплашганда, аксирганда, саломлашганда ва бошқа бемор фойдаланган анжомлардан фойдаланганда юқиши мумкин. Вирус организмга тушгандан кейин яширин даври бир неча соатдан 2-7 кунгача давом этади. Яширин давридан кейин касаллик белгилари юзага чиқади. Одам организмига вируслар ҳаво-томчилари орқали, вирус билан зарарланган идиш-товоқлар ва касаллик юққан одамлар фойдаланган нарсаларни ишлатганда юқади, ташқи муҳитда 20-26 даражада 3-4 соат сақланади.

Касалликнинг асосий белгилари бош оғриғи, мушакларда оғриқ, тана ҳароратининг кўтарилиши, йўтал, ангина, ренит бўлади ва айрим ҳолларда қайт қилиш, ич кетиш ҳолатлари кузатилади. Касалликдан кейин одам организмида грипп касаллигига қарши курашувчи иммунитет пайдо бўлади.

Касалликнинг олдини олиш учун қуйидагиларга амал қилиш керак:

Одам грипп ва бошқа респиратор касалликлар билан оғриганда уйдан чиқмаган ҳолда, тиббий ходимларни уйларига чақиртириши керак. Тиббий ходимлар келгунча беморни уйдаги бошқа одамлардан ажратиб қўйиб, кўпроқ суюқликлар, асал, лимон, малина солинган чой, компотлар ва бошқа витаминларга бой ичимликлар бериш тавсия қилинади. Тана ҳарорати юқори бўлса, парацетамол ёки бошқа ҳароратни туширувчи дорилардан фойдаланиш мумкин. Бемор ётқизилган хонани тез-тез шамоллатиб, ҳўллаш усули билан тозалаш керак.

Эпидемиявий мавсумда умумжамоа жойларда, мактабларда, мактабгача таълим муассасаларида, транспортларда, умум овқатланиш шоҳобчалари, корхона ва муассасаларда кундалик тозалаш ишларини хлор сақловчи дезинфекцияловчи моддалар билан ўтказиб, тез-тез шамоллатиб туриш керак. Касаллик қайд қилинган вақтда, умумжамоа жойларида 4 қаватли дока ниқоблар тақиб юриш керак. Грипп касаллигининг олдини олиш учун ҳозирги кунда гриппга қарши вакциналар ишлаб чиқарилган. Йилда бир марта грипп касаллигига қарши вакциналар билан эмлатилган вақтда грипп касаллиги юқишининг олди олинади.

Юқоридагиларга амал қилсак, касалликнинг ва тарқалишининг олдини оламиз.

М.ҚАЛАНДАРОВА,

ДСЭНМ эпидемиология врачи.

(Фото - http://www.oxymed.uz)