PUL QOʻLNING KIRI...MI? YoXUD HAYoTIMIZDA TOBORA BOLALAB KETAYoTGAN NOMAQBUL ODATLAR XUSUSIDA MULOHAZALAR

"Agar yeb-ichishim va kiyinishim boʻlmaganida gulday kunimni koʻrar edim-ov", degan ekan bir jaydari odam. Ha, tan olish kerak, avallari oila daromadining asosiy qismi oziq- ovqat, roʻzgʻor ehtiyoji va kiyim-kechakka ishlatilar, hech boʻlmaganda maosh olinganida oyning yarmidan koʻpiga yetguday zahira gʻamlanar edi.

Mening nazarimda keyingi yillarda bu zaruratlardan ham ustunroq “bordi- keldi” degan tashvish paydo boʻldi. Bu qarindosh-urugʻ, yaqinlardan ham tashqari tanish, qoʻshni, mahalladosh,birga oʻqigan, birga armiyada xizmat qilgan, birga sihatgohda dam olgan, kasalxonada birga davolangan “koʻz qiymaslarimiz”, qoʻshnilarning qarindoshlari va hokazolarning toʻy-ziyofatlari, maʼrakalari, qirq yoshlikdan boshlanadigan turli yoshdagi yubileylarga qilinadigan mangʻitcha shevada aytsam, qada-qoyimlardir.

Ha, ha, aslida arzimasdek koʻringan shu bordi-keldilar oilalarni baʼzan qiynab, baʼzan noqulay holga solib qoʻyayapti. Axir birovniki birovda qolmaydi deganlariday, qada qilganlarga qaytarish fursati yetganida kimning choʻntagida puli boʻlsa, kimningdir choʻntagi quruq boʻlishi ham mumkin. Lekin oila ehtiyojlaridan kechib, qarz olib boʻlsa-da,aytilgan joydan qolmaslikka intilamiz. Qoʻshni lar, sinfdoshlar, qurdoshlar, hamkasblar va hokazolar bilan oyma- oy oʻynaladigan ziyofatlar bularning ustiga ustak. Bunday “chiqimli” kunlar baʼzan hafta- oʻn kunda bir kelsa, baʼzan kuniga bir nechasi baravar kelib qoladi. Baʼzan toʻylarga kelgan taklifnomalarni oʻqib, toʻy egasining kimligini eslay olmay qoladigan kunlarimiz ham boʻladi. Lekin... baribir “ aytilgan joydan qolib boʻlmaydi”.

Baʼzan oʻylab qolaman: toʻylarni ulkan, hashamdor toʻyxonani toʻldirib, 300-400 odam yigʻib dabdabali qilib berish shartmi? It egasini, mushuk bekasini tanimaydigan darajada olomonni toʻplashga ne hojat? Axir shuncha odamni kutish uchun ham toʻy egalari ozmuncha zahmat chekishadimi? Aksariyat oilalar farzandlari maktabni bitirishi bilanoq xorijga ishga yuborishga harakat qilishadi. U yoqda ne bir mashaqqatlar evaziga, musofirlikda ishlab topilgan pullar esa toʻy-maʼrakaga yo mashina olishga ishlatiladi. Goʻyo toʻylar, mashinalar, hovli-joylarimizni zamonaviy uslubda taʼmirlash hayotimizning bosh maqsadiga aylanib qolganday. Achinarlisi, mana shunday boʻlmagʻur orzu -havaslarni deb navqiron yigitlarning xorijda ishlashga majbur boʻlayotganidir. Natijada endigina oila qurgan yigitlar ham diydoriga toʻymagan kelinlar bilan ayro yashashyapti, norasida bolalar otasi bilan telefonda gaplashadi, tushlarida diydorlashadi.

Bozordan qaytayotganimda 30- 35 yoshlar atrofidagi ikki kelinchakning suhbati diqqatimni tortdi:

– Kecha “posobiya”m tushganiga qoʻshnilarga “tashkil”imni berib qutulayin deb xarajat qilib qaytdim, – dedi biri qoʻlidagi sumkalariga ishora qilib.

– Toʻgʻri qilibsan, – uni quvvatladi hamrohi. – Axir mehmon chaqirishning oʻzi boʻladimi? Kundan kun oʻtaversa, pul turadimi, ishlatilib ketadi. Hammaga oʻzim telefon qilib aytib chiqaman, sen bemalol ishlaringga qarayver.

Men istay-istamay kelinchaklarning gurungini tinglashga majbur edim. Shu barobarida oʻylayman: qoʻshni tengdoshlari bilan ziyofatlashish yurtimiz kelinlariga bolalari tashvishidan ham muhim boʻlib qoldimi? Nahotki? Buning uchun bolalar nafaqasi sarflanishidan tashqari necha oilada necha bolalar onasi ziyofatga ketib, qarovsiz qolib ketishi esa hammasidan ham achinarlidir.Shular haqda oʻylab oʻtirib, faylasufning “Pul topish uchun jasorat, uni saqlash uchun aql, sarflash uchun esa sanʼat talab qilinadi”, degan soʻzlarini esladim.

 Davralarda “odamlarda pul yoʻq” degan gaplarni tez- tez eshitamiz. Aslida pul yoʻq boʻlmaydi, doim mavjud, faqat choʻntaklardan choʻntaklarga koʻchib yuradi. Biz esa ... choʻntaklarimiz boʻsh boʻlmasligi uchun uni faylasuf aytganiday sarflashga odatlanishimiz kerakka oʻxshaydi. Illo, nomaqbul ishlarga emas.

 Oygul RAJABOVA.