MAʼNAVIYaT FIDOYISI

MAʼNAVIYaT FIDOYISI

yoki Shavkat Chorshamovning muzeyi xususida

Tumanimizning «Oʻrta qalʼa» qishlogʻida Shavkat Chorshamov ismli ajoyib tabiatli inson yashaydi. U kishini yaxshi bilganlar: «Hech tinib-tinchimaydigan odam, mehnatkash, ibratli oila sohibi», - deya taʼriflashadi. Bilmaganlar esa: «Oʻziga foydasi tegmaydigan ishlarga boshini qotirib yuradi, nafaqadagi oʻqituvchi, dam olib yotmaydimi uyida?» - deb qoʻyaqolishadi.

Shavkat Chorshamovning oʻzi tamoman boshqacha fikrda:

- Dam olish – uydan chiqmay yotish degani emas, bunday xayolga borishning oʻzi maʼnaviyatsizlik. Masalan men, bir kun mehnat qilmasam ham zerikib qolaman, ham oʻzimni yomon his qila boshlayman. Demak, yoshi ulgʻaygan odam uchun mehnat – salomatlik tomon eltuvchi yoʻl, qolaversa, mehnatga oshno boʻlish emas, mehnatdan uzoqlashish – inson ruxiyatini yemiradi, - deydi Shavkat Chorshamov.

Shavkat Chorshamov ayni damda nafaqadagi faxriy oʻqituvchi. U to nafaqaga chiqkunga qadar yosh avlodni Vatanga munosib farzandlar qilib tarbiyalash, ularga munosib bilim berish bilan shugʻullandi. 1973-yilda Nizomiy nomidagi Toshkent Davlat pedagogika institutining geografiya-biologiya fakultetini muvaffaqiyatli tugatgan Shavkat Chorshamov shu yiliyoq Mangʻit shahridagi 16-sonli maktabda oʻz mutaxassisligi boʻyicha ilk ish faoliyatini boshladi. Oʻz sohasidan tashqari tarix, arxeologiya va etnografiyaga qiziquvchi Shavkat Chorshamov maktabda Amudaryo tumani tarixi, xalq maʼnaviyati va madaniyati haqida hikoya qiluvchi moʻʼjazgina muzey tashkil etdi. Atrofiga intiluvchan va qiziquvchan shogirdlarini toʻplab, muzeyni tuman tarixiga oid turli xil eksponatlar bilan boyitdi. Ishdan boʻsh vaqtlarini muzeyni jihozlash, yigʻilgan eksponatlarning manba va manzillarini izlash, aniq tarixiy dalillar bilan boyitish ishlari bilan mashgʻul boʻldi. Uning bu ishlarini kuzatgan tanish-bilishlari biri maʼqullasa, yana birovlari: «Foydasi yoʻq ishga boshingni ogʻritma», - qabilidagi gaplarni aytishdi.

- Axir hamma narsadan foyda izlayversak, maʼnaviy hayotimiz ahvoli ne kechadi? – Shavkat Chorshamov kuyunchaklik bilan soʻzlaydi. – Kunlar, oylar, yillar shundogʻam tez oʻtib ketayotir. Hayotda ulgurganimizdan ulgurmagan ishlarimiz koʻp. Qolaversa, men muzeyni oʻz shaxsiy foydamni koʻzlab tashkil etmaganman. Muzey xalqimiz turmush tarzining maʼnaviy qiyofasi. Unda tumanimizning kechagi va bugungi kuni, kelajagi aks etib turadi. Qolaversa, muzey - tarixiy haqiqatlar oynasi. Bu – bizdan keyingi avlodlar uchun suv bilan havoday zarur.

Shavkat Chorshamov 1992-yilda kasb taqozosiga koʻra 12-sonli maktabga ishga oʻtdi. 19 yillik mehnati evaziga bunyod boʻlgan muzeydan koʻngil uzishi qiyin boʻldi. Qarasa, oʻzidan keyin muzey ishini yuritish haqida qaygʻuruvchi hech kim yoʻq. Oʻylab oʻtirmay muzeyni 12-sonli maktab binosiga koʻchirdi. Maktab maʼmuriyati uning muzeyi uchun xona ajratib berishdi. Hamkasblari, umr yoʻldoshi Zevarjon opa unga yaqindan yordam berishdi. Bir necha marta Qoraqalpogʻiston Respublikasi miqyosidagi koʻrik-tanlovlarda ishtirok etib, sovrinli oʻrinlar sohibi boʻldi. 2011-yilda esa Shavkat Chorshamov tashkil etgan muzey «Oʻzligingdan oʻrgilay Vatan!» Respublika koʻrik-tanlovida faxrli 2-oʻrinni oldi hamda tanlovning maxsus diplomi va sovgʻasi bilan taqdirlandi.

Kim uchundir boʻsh vaqt – oromgohlarda dam olish, miriqib uxlash, sayohat qilish boʻlsa, kim uchundir kitob oʻqish, sport bilan shugʻullanish yoki ijod qilish. Shavkat Chorshamovning hayotida esa umuman boʻsh vaqtning oʻzi yoʻq. 5 nafar farzandi, 9 nafar nevarasini yoniga olib tomorqada dehqonchilik, bogʻbonlik qiladi. Poliz va sabzavot mahsulotlarining eng sarhili Shavkat Chorshamovning tomorqasida yetiladi. Meva-chevaning serobligi esa oila iqtisodi uchun koni foyda. Barcha yumushlaridan ortgan paytida u muzey tomon oshiqadi. Eng sokin, eng shirin lahzalar uning nazarida shu yerda, muzeyda! Yaqin-atrofdagi maktablarning oʻquvchilari, ovul yoshlari, hatto keksalari ham u tashkil etgan muzeyni tomosha qilishdan aslo zerikishmaydi. Chunki tumanimizda yagona boʻlgan Shavkat Chorshamovning ushbu muzeyini shunchaki tomosha qilish uchun emas, balki bu yerdan nimanidir oʻrganish, zarur manbalarga ega boʻlish uchun kelishadi odamlar.

 Muzey eksponatlari bilan tanisharkanmiz, dilimizdan kechgan bir fikr beixtiyor tilimizga koʻchdi:

- Muzeyni Amudaryo tumanining muzeyi sifatida shakllantirsa boʻlmasmikan. Salkam 40 yillik mehnatingiz mevasi boʻlmish yiqqan manba, eksponatlaringizni tuman muzeyi uchun berarmidingiz?

Shavkat Chorshamov xuddi hozir shu ish amalga oshadiganday yashnab ketdi.

- Jon-jon deb berardim! Axir bu mening 40 yillik orzuim-ku!

Kimdir bu hayotning karvonida sarson kezib oʻziga yashash uchun oson yoʻl izlab-izlab charchaydi, umri poyoniga yetganini sezmay qoladi. Kimdir boylik, mansab gadosi boʻlib vaqtning beshafqat gʻildiragida charxpalakday aylanaveradi, aylanaveradi. Oʻzidan biror bir ezgu iz  qoldirmaganini sezganda vaqt gʻildiragi uni umrning soʻnggi lahzalari tomon eltib qoʻyganini his etadi. Bu dam ham ayanchli, ham juda kech. Shavkat Chorshamovga oʻxshaganlar esa hayotining har bir damini maʼno, mazmun ila boyitib yashaydilar. Umumning manfaati, millat kelajagi uchun fidoyilik qiladilar. Bunday insonlarning izi, oʻtgan umri hikmatlarga, yaxshiliklarga toʻla boʻladi.

Shavkat Chorshamov ana shunday insonlar sirasiga kiradi. Biz uning 40 yillik mehnati evaziga bunyod boʻlgan muzeyning albatta tuman markaziga koʻchirilib, Amudaryo tumanining butun qiyofasini oʻzida jo etgan maʼnaviyat maskani sifatida qayta shakllantirilishiga umid qilamiz.

Robiya YOʻLDOShEVA, 

Allambergan JUMANIYoZOV,

"Amunews”muxbirlari.

Suratlarda:

1. Shavkat Chorshamov muzeyga keltirilgan yangi eksponatni koʻzdan kechirmoqda. 2. Sh.Chorshamov qishloq yoshlarini muzeyga qoʻyilgan qadimiy ashyolar bilan tanishtirmoqda.

3. Muzeyga qoʻyilgan  eksponatlarning bir qismi.