МИЛЛИЙ ҚОНУНЧИЛИКДАГИ ЯНГИЛИКЛАР инсон манфаатларига хизмат қилади

1990 йилларда давлатимиз ижтимоий, иқтисодий жиҳатдан танг аҳволга келиб қолган эди. Мустақиллигимизнинг дастлабки кунларидан бошлаб муҳтарам Юртбошимиз И.А.Каримов раҳбарлигида давлатимизнинг ижтимоий, иқтисодий аҳволини яхшилаш бўйича зарур чора-тадбирлар амалга оширила бошланди. Энг аввало, хусусий тадбиркорликни ривожлантириш орқали иқтисодий танг вазиятдан чиқиш, халқнинг яшаш шароитларини яхшилашга катта эътибор қаратилди.

Аҳоли саломатлигини сақлаш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, шунингдек, аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталигини таъминлаш борасида ҳам бир қатор ишлар амалга оширила бошлади. Бу соҳадаги чора-тадбирлар 1992 йил 3 июль кунги "Давлат санитария назорати тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни асосида олиб борилди. Натижада аҳоли орасида бир қатор юқумли касалликлар камайишига, баъзиларининг батамом тугатилишига, аҳолининг ўртача умр кўриш даври узайишига эришилди.

Кейинги йилларда мамлакатимизда иқтисодий-ижтимоий муносабатларнинг ривожланаётгани, шунингдек, атроф-муҳитнинг ўзгараётгани аҳоли саломатлиги хавфсизлигини таъминлаш, санитария-эпидемиологик барқарорликка эришишнинг ҳуқуқий механизмларини янада такомиллаштиришни талаб қилмоқда.

Шу муносабат билан мамлакатимизда аҳолининг муносиб ва соғлом ҳаёт кечиришини таъминлаш, ижтимоий барқарор муҳитни сақлаш юзасидан комплекс чора-тадбирлар олиб борилмоқда. Саломатликни мустаҳкамлаш, тиббий хизматни юқори сифат босқичига олиб чиқиш учун ташкилий, иқтисодий ва ҳуқуқий шарт-шароитларни такомиллаштириш масалаларига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Зеро, соғликни сақлаш тизими ислоҳ қилиниши натижасида фуқароларнинг малакали тиббий хизматдан фойдаланиши билан боғлиқ асосий Қонунимиздаги конституциявий ҳуқуқлари тўла рўёбга чиқарилмоқда.

Жорий йилнинг 27 августида эълон қилинган "Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни соҳада амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг мантиқий давоми бўлди.

Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги муносабатларини тартибга солишга қаратилган мазкур меъёрий ҳужжатнинг қабул қилиниши билан 1992 йилдаги  "Давлат санитария назорати тўғрисида”ги Қонун ўз кучини йўқотди. Конституциявий меъёрларга таянган ҳолда ишлаб чиқилган янги Қонун замирида ҳар бир инсоннинг осойишта турмушини кафолатлаш, жамиятда соғлом ҳаётни қарор топтириш мақсадлари мужассамдир.

Мазкур Қонунда юқумли ва вирусли касалликларнинг олдини олиш бўйича санитария-эпидемиология тизимини тубдан яхшилашга алоҳида эътибор берилган.

Давлат санитария-назорати Ўзбекистон Республикаси Соғликни сақлаш вазирлигининг Республика давлат санитария-эпидемиология назорати маркази, шунингдек, Қорақалпоғистон Республикаси, вилоятлар ва Тошкент шаҳар, туманлар ҳамда шаҳарлар давлат санитария-эпидемиология назорати марказлари томонидан амалга оширилади.

Эътиборлиси, Қонунда давлат санитария назоратини амалга оширувчи мансабдор шахслар ваколатлари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари аниқ кўрсатилган бўлиб, аҳоли санитария-эпидемиологик осойишталигини таъминлашда фуқароларнинг ўзини-ўзи бошқариш органлари ҳамда нодавлат нотижорат ташкилотларининг иштироки, юридик шахслар ва якка тартибдаги тадбиркорларнинг, фуқароларнинг, аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги соҳасидаги ҳуқуқ ва мажбуриятлари ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланган.

Янги таҳрирдаги Қонуннинг эски Қонундан асосий фарқлари:

- биринчидан, Қонунга "Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталиги тўғрисида”ги янги ном берилди;

- иккинчидан, санитария-эпидемиология соҳасидаги масалалар фақатгина давлат органлари томонидан назорат тартибида амалга ошириш йўли билан эмас, балки бу органларнинг қонун билан белгиланган ҳуқуқий, ижтимоий-иқтисодий муносабатлари тартибга солинган, шунингдек, Қонунда фуқароларнинг, тадбиркорлик субъектларининг, жамоат ташкилотларининг, ўзини-ўзи бошқариш органларининг фаол иштирокини таъминлашнинг ҳуқуқий пойдевори белгиланган;

- учинчидан, Қонунда санитария-эпидемиологик осойишталикни таъминлаш соҳасидаги асосий тушунчаларга кенг таъриф берилган;

- тўртинчидан, Қонунга Ўзбекистон Республикаси ҳудудини санитария жиҳатдан муҳофаза қилиш, профилактик эмлашлар ўтказиш, дезинфекция тадбирлари, мажбурий тиббий кўриклар ҳамда фуқароларни гигиеник ўқитиш ва тарбиялашга қаратилган алоҳида янги боб киритилди.

Бугунги кунда аҳолининг осойишталигини таъминлаш борасида юқумли касалликларга қарши миллий эмлаш жадвали асосида профилактик эмлаш ишлари ўтказилаётгани учун болалар орасида чин чечак, дифтерия, кўк йўтал, қоқшол, шол, қизамиқ, қизилча касалликлари рўйхатга олинмади. Вирусли гепатит "В” касаллигига қарши профилактик эмлаш 2001 йилдан киритилиши натижасида 14 ёшгача бўлган болалар орасида касалликнинг тубдан камайишига эришилди.

Хулоса қилиб айтганда, Қонун аҳолининг осойишта турмуш кечириши учун ҳуқуқий жиҳатдан пойдевор бўлиб хизмат қилади.

А.БАХТИЁРОВ, Қорақалпоғистон Республикаси Прокуратураси бўлим катта прокурори.

(Фото - http://samdsenm.uz)