NEVROZ – KASALLIKMI YoKI YoMON XARAKTER?

Nevroz, albatta, kasallik. Bu kasallik belgilari xulq-atvor buzilishlari bilan namoyon boʻlganligi uchun ham uni yomon xarakterning bir turi deyishadi.

Bu kasallikni tib ilmining sultoni Abu Ali Ibn Sino ham mukammal oʻrgangan va quyidagicha taʼrif bergan: bu kasallikda tana harorati koʻtarilmaydi, biron-bir aʼzo zararlanmaydi, tanada lat yegan joylar boʻlmaydi, biroq bemorning asabi buzilgan boʻladi.

Nevroz – asab charchashmi?

Nevroz asab tizimining funktsional kasalligi boʻlib, insonga ruhiy jarohat yetkazuvchi tashqi va ichki omillar natijasida rivojlanadi. Demak – nevroz asab kasalligidir. Nevroz belgilari uzoq yoki qisqa vaqt davom etishidan qatʼiy nazar, butunlay tuzaladigan kasallik. Biroq, bu davolash jarayoni bir oy, baʼzida undan ham koʻp davom etadi. Nevrozning 3 turi farqlanadi: nevrasteniya (tom maʼnoda nevroz), isteriya va miyadan ketmaydigan fikrlar.

Nevroz xususida
Nevroz asabning ortiqcha zoʻriqishidan kelib chiqadi. Asabi boʻsh odamlar nevrozga tez chalinishadi. Aqliy va jismoniy mehnatning nomutanosibligi, doimiy hissiy zoʻriqishlar, yaqin kishisidan judo boʻlish, oila va ishxonadagi kelishmovchiliklar, qoʻrquv va xavotirda yurish nevrozga sababchi boʻladi. Yosh bolalarda nevrozning rivojlanishiga uni oʻrab turgan muhit, ayniqsa, ota-ona orasidagi janjallar  sababchi boʻladi. Bolalik davrida olgan tan jarohatlari ham bundan mustasno emas.

Nevroz nafaqat jahldor odamlar, balki oʻta andishali odamlarda ham rivojlanishi mumkin. Ayniqsa, andishali odam janjalli voqealar roʻy berganda hissiyotga izn bermaslikka, oʻzini boqsharib turishga harakat qiladi, birovning koʻnglini ogʻritib qoʻymay deydi. Bu holatlar, aksariyat hollarda asab tizimining charchashiga sababchi boʻladi. Shuningdek, vitaminlar yetishmovchiligi, kamqonlik, surunkali va ogʻir kasalliklar ham nevrozga olib keladi.

Nevroz belgilari turli-tuman boʻlib, ular ichida tez-tez asabiylashish, jahldorlik, uyqu buzilishi, bogʻ ogʻrishi, bosh aylanishi, umumiy holsizlik, yurak urib ketishi, parishonxotirlik, aqliy va jismoniy mehnat faoliyatining pasayishi kabi simptomlar koʻp kuzatiladi.

Bemorni qanday davolash kerak?
Davolash tibbiy psixolog, neyropsixolog va nevrologlar tomonidan olib boriladi. Asab buzilishi bilan bogʻliq bu kasallik tibbiy-psixologik muolajalardan soʻng samarali davolanadi. Davolash muddati va natijasi koʻproq uning toʻgʻri olib borilishiga bogʻliq. Avval nevrozga olib keluvchi sabablar aniqlanadi va iloji boricha bartaraf etiladi. Asosiy sabablar bartaraf qilinganda, aksariyat bemorlar davolashni davom ettirishga hojat ham qolmaydi, ular tuzalib ketishadi. Lekin baʼzi hollarda nevrozning sababini aniqlash va ularni yoʻqotish ancha mushkul.

Bemorning oilaviy ahvoli va ishlash sharoiti bilan tanishib, unga dam olib ishlash, ish soatlarini qisqartirish, ovqatlanish tartibiga rioya qilish, teatr va kinolarga borib turish tavsiya qilinadi. Nevrozni davolash uchun juda koʻp dori-darmonlar mavjud. Biroq ularni koʻp qoʻllash kerak emas. Shifokor tomonidan eng zarur dori tanlab olinadi va bemorga tavsiya etiladi. Bemorlarni davolashda ishlatiladigan aksariyat dorilar kuchli sedativ taʼsirga ega boʻlganligi uchun ularni ishlab yurgan bemorlarga tavsiya qilib boʻlmaydi. Kam miqdorda tavsiya qilinsa, natijasi past boʻladi. Bunday paytlarda nojoʻya taʼsiri kam boʻlgan dorilardan foydalaniladi. Shuningdek, umumiy massaj, igna bilan davolash, ertalabki badantarbiya va sportning oʻziga maqbul turlari bilan shugʻullanish tavsiya qilinadi. Yilda bir marta sihatgohlarda dam olib turish ham oʻta foydalidir.

Gulnora GULMONOVA, tuman Tibbiyot birlashmasi

nevrologiya boʻlimi mudirasi,

oliy toifali nevrolog.