TAʼLIM TIZIMI: ISLOHOT VA NATIJALAR

Taʼlim-tarbiya sohasi – barcha sohalar taraqqiyotini taʼminlashga xizmat qiladi va hamisha shunday boʻlib kelgan. Chunki aynan shu tizimda muvaffaqiyatlarga erishilmas ekan, boshqa sohalarning yutugʻi haqida gap boʻlishi mumkin emas. Shu bois, Muhtaram Prezidentimiz Mustaqillikning ilk yillaridanoq taʼlim-tarbiya tizimini tubdan isloh qilish, oʻsib kelayotgan yosh avlod tarbiyasi, ularning zamonaga mos va munosib taʼlim olishlarini taʼminlash maqsadlarini ifoda etuvchi juda katta maʼnaviy-maʼrifiy ahamiyatga molik Farmon va Qarorlar qabul qildi. Bugungi kunda butun dunyoda qiziqish uygʻotgan "Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun va "Kadrlar tayyorlash Milliy Dasturi” mamlakat taʼlim tizimida tub burilish yasagan ana shunday eng muhim hujjatlar boʻldi.

Birgina bizning tumanimizda xalq taʼlimi sohasida yuz bergan ijobiy oʻzgarishlar umumiy oʻrta taʼlim tizimi maktablarining nafaqat qiyofasida, balki taʼlim-tarbiya jarayonida ham tub burilishlar yasadi. 1994-95 yillarda tumanimizdagi 70 dan ortiq umumiy taʼlim maktablarining 24 tasigina zamonaviy binolarda joylashgan edi. Mazkur maktablardagi oʻquv jihozlari, sport zallari bir xillik, yaʼni oʻzgarmas holatda qolib ketgan, eng yaxshi degan oʻsha 24 ta maktabning birortasida ham zamon taraqqiyotiga munosib ravishda oʻzgarish yoʻq edi. Mustaqillik davrida esa bu borada keskin burilish yasaldi. Buni quyidagi raqamlarda ham koʻrish mumkin. Chunonchi, 2004-yilda zamonaviy tipdagi maktablar soni 24 tani tashkil etgan boʻlsa, oʻtgan qisqa davr ichida ular soni 60 taga yetdi. 2004-yilda jami maktablarning 4 tasidagina kompyuter sinf xonalari mavjud boʻlgan boʻlsa, 2014 yilga kelib ular soni 53 taga yetkazildi. Personal kompyuterlar soni esa 22 tani tashkil etdi. Birgina 2014-yildatumanimizdagi 14 ta umumtaʼlim maktabiga 14 ta zamonaviy noutbuklar, elektron doskalar keltirildi va bu ish yana davom ettiriladi. Bundan 20-yil oldin 24 tagina maktabda sport zali mavjud boʻlsa, bugungi kunda ular soni 50 taga yetkazilib, oʻsib kelayotgan yosh avlodning jismonan baquvvat va sogʻlom boʻlib oʻsishlari uchun zarur sharoitlar yaratildi.

Ayni paytda tumanimizda 82 ta umumtaʼlim maktablari, shu jumladan 6 ta boshlangʻich taʼlim, 37 ta maktabgacha va 1 ta maktabdan tashqari taʼlim-tarbiya muassasasi (Barkamol avlod markazi), 3 ta BOʻSM, 2 ta bolalar musiqa va sanʼat maktablari, jami 125 ta taʼlim maskanlari faoliyat yuritmoqda.

Mavjud maktabgacha taʼlim muassasalarining umumiy ahvoliga nazar soladigan boʻlsak, mustaqillik yillarida ularning qiyofasi yanada goʻzallashganiga guvoh boʻlamiz. Yaʼni, 37 ta maktabgacha taʼlim-tarbiya muassasasining 16 tasi zamonaviy binolarda faoliyat olib bormoqda. 22 ta muassasa esa garchi moslashtirilgan binolarda joylashgan boʻlsa-da, ularda zamonga munosib ravishda shart-sharoitlar yaratilgan. Bolalar va oʻsmirlar sport maktablari, bolalar musiqa va sanʼat maktablarida yaratilgan sharoitlardan esa oʻquvchilar va oʻqituvchi-murabbiylar mamnun.

Shuni alohida qayd etish joizki, mustaqillikdan oldin bitta maktab qurilishi tugul, ozgina taʼmirlash ishlarini rejaga kiritish, bu ish uchun mablagʻ ajratish amri mahol edi. Bitta maktab qurilishi besh yillik rejaga kiritilishi uchun kamida 1-2-yil yugur-yugur qilinardi. Endi esa bu yil rejaga kiritildimi, demak, shu yilning oʻzidayoq butun-butun maktablar qurilib, foydalanishga topshirilayapti. 2014-yilda 4-sonli maktab uchun 270 oʻquvchi oʻringa moʻljallangan yangi zamonaviy bino qurilib, bitkazildi. 15-sonli umumtaʼlim maktabi binosida esa kapital rekonstruktsiya qilish ishlari olib borilmoqda.

Tuman xalq taʼlimi muassasalari faoliyatini metodik taʼminlash va tashkil etish boʻlimigaqarashli umumiy oʻrta taʼlim maktablarida jami 3489 nafar pedagog kadrlar 28833 nafar oʻquvchilarga taʼlim-tarbiya bermoqdalar.

Jami pedagog xodimlarning 2653 nafari - oliy, 834 nafarini oʻrta-maxsus maʼlumotlilar tashkil etadi.

Taʼlimda ijobiy natijalarga ega boʻlish, eng avvalo, yosh avlodga ilmiy bilim asoslarini puxta oʻrgatish, ularda keng dunyoqarash hamda tafakkur koʻlamini hosil qildirish, maʼnaviy-axloqiy sifatlarini shakllantirish borasidagi taʼlim-tarbiyaviy ishlarni samarali tashkil etishga yoʻnaltirilgan oʻquv-seminarlari tashkil qilish boʻyicha fanlar kesimida oʻqituvchi trenerlar tayyorlandi.

Shu sababli keyingi yillar davomida tuman XTMFMTTEB metodistlari va ijodkor oʻqituvchilar hamkorligida oʻqitishning dolzarb masalalari boʻyicha amaliy mashgʻulotlar hamda seminar-treninglar tashkil qilish odat tusiga aylandi.

Ushbu tadbirlarni oʻtkazishdan maqsad, pirovard natijada taʼlim muassasalarida taʼlim sifati va samaradorligini oshirish, bilim oluvchilarga zamon talablari darajasida taʼlim-tarbiya berishdan iboratdir. Bunda bilimlar bellashuvi – fan olimpiadalari muhim oʻrin tutadi.

Sobiq tizim davrida fanlar olimpiadasi maktab oʻquvchilarining faqatgina yuqori sinflarida taʼlim oluvchi oʻquvchilarni qamrab olardi. Shu sababli quyi sinflarda taʼlim olish raqobatini kuchaytirish zarurati tugʻilgan edi.

Endilikda anʼanaga aylangan Bilimlar bellashuvi tadbirida tumanimiz jamoasi muvaffaqiyatli ishtirok etib, yuqori natijalarga erishmoqda.

Jami 45 nafar oʻquvchilardan iborat tarkibda Bilimlar bellashuvida ishtirok etgan oʻquvchilar 12 ta sovrinli oʻrinlarni egallashga erishdilar.

1997-yil 29-avgustda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisining IX sessiyasida taʼlim sohasidagi islohotlarni takomillashtirish bilan bogʻliq boʻlgan juda dolzarb huquqiy hujjatlar - "Taʼlim toʻgʻrisida”gi Qonun va Kadrlar tayyorlash milliy dasturi qabul qilingani taʼlim tizimida tubdan ijobiy oʻzgarishlarga asos boʻldi. Qabul qilingan hujjatlarga muvofiq, mamlakatimizda 9+3 sxemasi boʻyicha 12 yillik umumiy majburiy bepul taʼlim tizimi joriy etildi. 12 yillik bepul majburiy taʼlim tizimining oldingi tizimdan farqi shundaki, oldingi 10 yillik taʼlim tizimida faqat umumiy oʻrta taʼlim berish bilan cheklanilgan boʻlsa, yangi tizimda 9 yillik umumiy oʻrta taʼlim beriladi va 3-yil majburiy tarzda kasb-hunar oʻrgatiladi. Kasb-hunar taʼlimini tamomlagan yoshlarga iqtisodiyot tarmoqlarida kerakli boʻlgan kasblar boʻyicha diplom beriladi. Bu oddiy qilib aytganda 18 yoshga toʻlgan, Oʻzbekistonda yashayotgan va Oʻzbekiston aholisining 60 foizini tashkil qiladigan yoshlar bepul tarzda kasb egasi boʻlishi kafolatlangan.

Bugungi kunda butun mamlakatimiz boʻylab maktabgacha yoshdagi bolalarni maktabgacha taʼlim muassasalari bilan qamrab olish koʻrsatkichini oshirish – yaʼni, maktabgacha yoshdagi tarbiyalanuvchilarning eng kamida 30 foizini qamrab olishni taʼminlash maqsadida keng koʻlamli ishlar rejalashtirilmoqda. Aniqroq qilib aytadigan boʻlsak, 2015-2020-yillarda maktabgacha taʼlim yoshidagi bolalarni taʼlimga jalb qilish, ularni maktabga tayyorlash ishlari samaradorligini oshirish boʻyicha manzilli dastur ishlab chiqish va amaliyotga joriy qilishga tayyorgarlik koʻrilmoqda.

Xulosa oʻrnida shuni alohida taʼkidlash kerakki, oʻtgan qisqa lekin sharafli 23-yil taʼlim tizimini qoloqlik botqogʻidan xalos etdi va istiqboli porloq yoʻllar tomon olib chiqdi.

O.Matmuradov,

tuman XTMFMTTEB mudiri.