Bola huquqlari - qonun himoyasida

Yurtboshmiz I.A.Karimovning "Bizning kelajagimiz, eng asosiy ishonchimiz, madad – tayanchimiz – bu oʻsib kelayotgan yosh avloddir. Men oʻzimning taqdirimni ham, mamlakatimiz va mustaqilligimiz taqdiri va kelajagini ham ana shu yoshlar qiyofasida, ularning pok qalbi, erkin tafakkuri, mustahkam irodasi va dunyoqarashida koʻraman”, degan soʻzlari alohida ahamiyat kasb etadi.

Bola huquqlariga oid milliy qonunchilik deganda, avvalo, Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 64-, 65-moddalariga eʼtibor qaratish lozimdir. Jumladan, 64-moddada "Ota-onalar oʻz farzandlarini voyaga yetgunlariga qadar boqish va tarbiyalashga majburdirlar. Davlat va jamiyat yetim bolalarni va ota-onalarining vasiyligidan mahrum boʻlgan bolalarni boqish, tarbiyalash va oʻqitishni taʼminlaydi, bolalarga bagʻishlangan xayriya faoliyatlarini ragʻbatlantiradi” deb koʻrsatib oʻtilgan.

65-moddada esa "Farzandlar ota-onalarning nasl-nasabidan va fuqarolik holatidan qatʼiy nazar, Qonun oldida tengdirlar. Onalik va bolalik davlat tomonidan muhofaza qilinadi”, deb belgilab qoʻyilgan. Konstitutsiyada koʻrsatilgan onalik va bolalikni muhofaza kilish masalasi Oʻzbekiston Respublikasining bir qator qonunlari bilan tartibga solinadi. Shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 1994-yil 16-iyundagi "Bolali oilalarga davlat ijtimoiy yordam tizimini takomillashtirish toʻgʻrisida”gi va 1994-yil 23-avgustdagi "Kam taʼminlangan oilalarni ijtimoiy himoya qilish choralari toʻgʻrisida”gi va boshqa Farmonlar mamlakatimizda bolalikni muhofaza qilish, bolalarning jismoniy, axloqiy va maʼnaviy kamol topishi uchun qulay shart-sharoit yaratish bilan bogʻliq chora-tadbirlarni amalga oshirishga ham alohida eʼtibor berilmoqda.

Bola huquqlariga oid maxsus qonunchilik toʻgʻrisida gapirilganda quyidagi hujjatlarni alohida taʼkidlab oʻtish maqsadga muvofiqdir.

Oʻzbekiston Respublikasining 1991-yildagi "Oʻzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatining asoslari toʻgʻrisida”gi, 2008-yildagi "Bola huquqlari kafolatlari toʻgʻrisida”gi qonunlari shular jumlasidandir. Ayniqsa, "Bola huquqlari kafolatlari toʻgʻrisida”gi Qonun Oʻzbekiston qoʻshilgan "Bola huquqlari konventsiyasi”ning milliy qonunchilikka toʻliq implementatsiyasi hisoblanadi. Mazkur konunda sogʻlikni saqlash, taʼlim, ijtimoiy taʼminot va har tomonlama rivojlantirish sohalarida bola huquqlarining kafolatlari mustahkamlab qoʻyilgan. Ushbu qonunda ijtimoiy zaif bolalar va alohida ehtiyojlarga muhtoj bolalarning huquqlariga alohida eʼtibor qaratilgan.

Bolalarning malakaviy tibbiy koʻrikka boʻlgan huquqlarini amalga oshirishning muayyan mexanizmi "Fuqarolar sogʻligini muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Qonunda mustahkamlab qoʻyilgan. Mazkur Qonunga koʻra, davlat sogʻlikni saqlash tizimi xizmatlaridan foydalanish va bolalar sogʻligini tiklash uchun imkoniyatlar yaratib beradi.

Shu maqsadda Respublika reproduktiv salomatlik markazi va oʻsmirlar reproduktiv salomatligi markazi va ularning viloyatlardagi filiallari faoliyat koʻrsatib turibdi. Har yili barcha bolalarni tibbiy dispanserizatsiyalash amalga oshirilmokda. Oʻtgan asrning 90-yillari bilan solishtirganda goʻdaklar oʻlimining darajasi ancha kamayishi kuzatilmokda. Bularning barchasi istiqlol sharofati, Yurtboshimiz sayʼ-harakatlari tufayli yaratilayotgan imkoniyatlar natijasidir.

Sanobar Xalbayeva, tuman FHDYo boʻlimi mudirasi.