OʻZBEKNING JON BOVURI

(Ocherk)

Hech qachon, hech bir insonning hayoti bir tekis, ravon kechmaydi. Shu barobarida koʻngildagi orzu bilan hayot haqiqatlari ham aslo bir-biriga mos kelgan emas. Axir inson oʻz koʻnglida nelarni orzu qilmaydi, deysiz? Ayniqsa, bolalikda. Umrining bu

faslida inson har kuni bir "turlanadi”,

har kuni bir moʻʼjiza kutib yashaydi.

Oʻrozali Reyimov ulgʻaygan qishloq, uning nazdida barcha yurtlardan chiroyli edi. Shundoq "Oq oltin” ovulining yonboshida yastanib yotgan Jumurtogʻ ortidan asta bosh koʻtarayotgan quyoshning alvon shafaqlari goʻyo eng avval Oʻrozalining derazasidan moʻralab, xonaning oppoq devorlariga lolarang daraxtlar manzaralarini chizardi. Quyosh togʻ ortidan qishloqni kuzatayotganday, uylar, yoʻllarni bir-bir mayin siypalab, baland  oʻsgan teraklar uchiga zarrin nurlarini sochib yuborardi.

Oilada  toʻngʻich farzand boʻlgan Oʻrozali otasidan, uka-singillari Oʻrozalidan hayot ilmini, xonadon byudjetini barqaror saqlash sirlarini oʻrgandilar. Qozoq millatiga mansub bu xonadonning oʻziga xos tutumlari bor edi. Bu xonadonning aziz mehmonlari – otasining quroldosh doʻstlari, onasining qurdosh-u qarindoshlari, Moʻynoq, Urganch, Xiva tomonlaridan kelguvchi doʻst-u yoronlar suhbatlari, bir-birlarini "aynanayin bovurim-ay!” – deb ardoqlab, bir-birlariga "ogʻay”, "jengey!”, – deb mulozamat koʻrsatishlari Oʻrozalining qalbida  oʻzi tugʻilib-oʻsgan zamin va eldoshlariga nisbatan cheksiz mehr-muhabbat uygʻotardi. Bunday suhbatlardan u goʻzal taassurotlar olardi, qalbining tub-tubida soʻzamol, hozirjavob ogʻalar, jengeylar tilidan toʻkilayotgan hikmatlarga boy qozoqcha  va oʻzbekcha oʻlanlarga monand goʻzal tashbehlar uygʻonardi. Va yoza boshlardi u. Hayot haqida, bahor va baxt haqida sheʼrlar bitardi Oʻrozali. Yozganlari... Daftarlar toʻla sheʼrlar, koʻngil kechinmalari – esselar, xotira koʻzgusida aks etgan hayot chizgilari birma-bir oq qogʻozga toʻkilardi. Qozoq farzandi qozoqcha soʻzlab, oʻzbekcha ijod etardi. Oʻzbek tilida soʻzlab, qozoq va qoraqalpoq tillarida ravon yozardi.

– Tinmay yozardim, – kulib eslaydi Oʻrozali ogʻa, – yozgan maqolalarim Toshkent shahrida chop etiladigan bolalar nashrlarida, tumanimizning "Amudaryo haqiqati” gazetasi sahifalarida yoritilardi. Oʻsha paytlari, toʻgʻrisi, men jurnalist boʻlaman, deb hech oʻylamaganman. Bolalikning ho-yu havaslari osmonida parvoz qilib, goh uchuvchi, goh Vatan posboni, hatto xayolimda general ham boʻlardim. Shuni aytadilar-da, hayot boshqa, orzu boshqa, deb.

Oʻrozali Reyimov tabiatan hazilkash, aksariyat qozoq millatiga mansub kishilarga xos hozirjavob, har bir fikrini hikmatli iboralar bilan ziynatlab, suhbatdoshiga yetkazadigan shoirona xulq-atvor sohibi. Uning begʻaraz hazillari, hikmatlarga boy sheʼriy satrlari, biri-birini takrorlamaydigan askiya payrovlari, mamlakatimizda chop etiladigan  vaqtli matbuot nashrlarida eʼlon qilingan hajviy asarlari shunchalar xalqona, shunchalar samimiyki, beixtiyor Oʻrozali Reyimov ijodiga dilingizda havas va hayrat uygʻonadi.

Oʻrta umumtaʼlim maktabini "aʼlo”ga tugatgan Oʻrozali Reyimov Toshkent Davlat Universitetining (hozirgi OʻzMU) jurnalistika fakultetiga oʻqishga kirdi. Oʻzining oʻtkir zehni, tengqurlaridan alohida ajralib turadigan samimiy feʼl-atvori bilan u ustozlarining eʼtiborini qozondi. Bir vaqtning oʻzida u "Toshkent Universiteti” gazetasi tahririyatida gazetaga matnlar tayyorlashdan chop etishgacha boʻlgan jarayonlarda faol qatnashardi. Jurnalistika fakulteti talabalaridan tortib, professor oʻqituvchilarigacha Oʻrozali Reyimovning nomini yaxshi bilar, talabalar undan nimanidir oʻrganishga intilsa, ustozlari oʻz maʼruzalari matnlarini sahifalashtirish  borasida Oʻrozali Reyimov bilan bamaslahat ish tutishardi. Atoqli olimlar Tohir Pidayev, Ochil Togʻayev, Irisali Toshaliyev, Omonulla Madayev, Anvar Shomaqsudov, Begali Qosimov, Orif Saidovlardan saboq olgan Oʻrozali Reyimov uchun jurnalist  sifatida mustaqil ishlash unchalik qiyin kechmadi. Chunki u oʻqish  jarayonida "Toshkent Universiteti” gazetasini nashrga tayyorlash va chop qilishdek masʼuliyatli vazifalarni qoyilmaqom qilib bajarish sirlarini puxta oʻzlashtirgan edi.

Oʻzining dastlabki ish faoliyatini "Amudaryo haqiqati” gazetasi tahririyatida maxsus muxbir boʻlib ishlashdan boshlagan Oʻrozali Reyimov ustozlari (Alloh rahmat qilsin) Sobir Yusupov, Saʼdulla Xoʻjaniyozov, Gulnora Matyoqubova, suratchi-muxbir Safarboy Shomurodovlardan nafaqat jurnalistlik kasbining sir-sinoatlarini, hatto odamlar bilan muomala madaniyatini, davralarda oʻzini qanday tutishni, hayot tajribalarini oʻrgandi.

Kasbga fidoyilik – Oʻrozali Reyimov uchun ham begona boʻlmadi.  U oʻzining 35-yildan ortiq jurnalistlik faoliyati davomida butun kuchini, bilimini sevimli kasbiga bagʻishladi. Tuman matbuotida maxsus muxbir, masʼul kotib 1986-yilning iyun oyidan to 2017-yilning 15 apreliga qadar Qoraqalpogʻiston televideniyesining Amudaryo tumani boʻyicha maxsus muxbiri vazifasida halol va fidoyi mehnat qildi.

U umr  boʻyi bir qoʻlida yon daftari, bir qoʻlida kamera tutib, yoʻl yurdi. Goh yayov, goh ulovda. Yonida Qoraqalpogʻiston televideniyesining teleoperatori Bahrom Niyozov bilan Amudaryo tumanining har bir qarich yerini qadamba-qadam kezib chiqdi. Uning qadami yetmagan bir tanob yer, uning oʻzi va soʻzi kirib bormagan bironta xonadon  yoʻq hisobi Amudaryoda. Ogʻa qaysi ovul-u qishloqqa, qaysi jamoaga bormasin, uni barcha birday, keksalar oʻz oʻgʻliday, tengqurlari eng yaqin doʻstiday, yoshi kichiklar "Ogʻay”, deb kutib oldilar.

– Aynanayin bovurim-ay! – deb quchoq ochib kirib bordi u davralarga.

Samimiyligi, odamshavandaligi bilan Amu elining suyukli farzandiga aylandi. Oʻzbek  bilan oʻzbekcha, qozoq bilan qozoqcha, hatto turkman ovullariga borganida turkman tilida soʻz aytib, suhbatdoshining joniga oro kirib, jon joʻrasi, jon ogʻasi, jonday aziz doʻstiga aylanguvchi Oʻrozali Reyimov bugun 60 yoshga toʻldilar.

Turli bayram tadbirlarida, ish yuzasidan ijodiy safarlarda uchrashib qolganimizda:

– Men bir soʻz aytayin deb edim, – deya gap  boshlaydigan Ogʻamizning Amu elida qanchalik hurmat va eʼzozga sazovor inson ekanliklariga koʻp bora guvoh boʻlganman. Nazarimda, Oʻrozali Reyimov qondosh va qarindosh Amu eli haqida, ularning qahramonona mehnatlari, orzu va intilishlari haqidagi eng asosiy soʻzini endi aytadi. Sokin va goʻzal "Oq oltin” ovulining xushmanzara tabiati bagʻrida haqiqiy ijod boʻstonini yaratishga kirishadi u! Umrining 60 yillik sahifalari aro yaraqlab turgan obod manzillarini madh etuvchi sheʼrlar, publitsistik maqolalar, esselar va oʻqiganda dillarni yayratib yuboradigan, odamlarga kulgu ulashadigan hajviy asarlar yaratadi u! Chunki Ogʻayning oʻzi aytmoqchi, "koʻzlari qisiq, yuzini kulgu oʻpib olgan, oʻzbekning jon bovuri” Oʻrozali Reyimov joʻshqin ijod pallasiga endi yetdi. Farzandlari, el-yurt ardogʻida yashash baxti, ona yurt muhabbati uni ertagayoq yoʻlga chorlaydi. Bu – ijod va yanada joʻshqin ijod yoʻli. Shunday emasmi, Ogʻay!

Robiya YOʻLDOShEVA.