GʻALLA HOSILDORLIGINI OShIRISh – FAROVONLIK OMILI

Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishguniga qadar mamlakatimiz qishloq xoʻjaligi paxta yetishtirishga yoʻnaltirilgan edi. Shu davrda ekin maydonlarimizning qariyb 90 foizigacha paxta ekilgani hech kimga sir emas. Shu bois, deyarli hech qanday almashlab ekish boʻlgan emas. Yerning faqat bitta maqsadda beshafqat ishlatilishi tuproqning kuchsizlanib qolishiga olib keldi.

Mustaqillik yillarida mamlakatimizda paxta ekiladigan maydonlar ikki baravar qisqartirildi. Natijada mamlakatimizda oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirishni koʻpaytirishga zamin yaratildi.

Ilgari xalqimiz ehtiyoji uchun zarur boʻlgan don sobiq ittifoqning boshqa Respublikalaridan olib kelingan boʻlsa, mustaqillik yillarida Oʻzbekiston xalqining donga boʻlgan ehtiyojini qondirish boʻyicha tub islohotlar amalga oshirildi. Jumladan, aholi uchun qoʻshimcha tomorqa yerlari ajratib berildi va xoʻjaliklarda gʻalla yetishtirishga eʼtibor kuchaytirildi.

1991-yilda yurtimizda 940 ming tonna gʻalla yetishtirilib, hosildorlik 17 tsentnerni tashkil etgan boʻlsa, 2016-yilda bu koʻrsatkichlar yuqori darajaga koʻtarildi, yaʼni dalalarimizdan 8 mln. tonnadan ziyod bugʻdoy olinib, gʻallaning umumiy hosildorligi 50-55 tsentnerga yetkazildi.

Mustaqillik yillarida qishloq xoʻjaligi sohasida amalga oshirilgan islohotlar natijasida Oʻzbekiston nafaqat oʻzini oʻzi gʻalla bilan taʼminlovchi, balki, uni eksport qiladigan davlatlar qatoriga kirdi.

Mamlakatimizda erishilgan bunday yutuqlarda tumanimiz mehnatkashlarining ham munosib hissalari borligidan faxrlanamiz. Mana bir necha yildirki, tumanimizda faoliyat koʻrsatayotgan 300 dan ziyod fermer xoʻjaliklarida 3000 gektar maydonda gʻalla yetishtiriladi.

Bu yilgi mehnat zafariga tuproq va iqlim sharoitimizga mos gʻalla navlarining yaratilgani, ularning hosildorligini oshirish borasida olib borilgan ilmiy izlanishlar muhim asos boʻldi. Yaratilayotgan istiqbolli navlar, fermerlarning fidokorona mehnati, gʻalla yetishtirishdan manfaatdorlikning ortishi, moddiy texnik bazaning mustahkamlanishi hamda bu ishlarning davlatimiz tomonidan qoʻllab-quvvatlanayotgani sohani jadal rivojlantirish imkonini bermoqda.

Bizning dehqonlarimiz qishloq xoʻjaligining barcha sohalari qatori gʻallachilikda ham katta tajriba toʻplab, har yili moʻl hosil yetishtirib, belgilangan rejalarni nafaqat Qoraqalpogʻiston, balki Oʻzbekistonda birinchilardan boʻlib bajarib kelishmoqda.

Tumanimizda 2017-yil hosili uchun 379 ta fermer xoʻjaliklari bilan shartnoma tuzilib, 3000 gektar maydonga bugʻdoy ekilgan edi. Urugʻchilik uchun 175 gektar maydonga, tovar-don uchun 2825 gektar maydonga ekilgan bugʻdoy urugʻlari tekis undirib olindi va ularning kuzgi-qishki parvarishiga alohida eʼtibor berildi.

Vegetatsiya davrida bugʻdoy maysalari 6-7-marta qondirib sugʻorildi. Kuzgi bugʻdoy ekinlarini sugʻorish ishlarini toʻgʻri tashkil qilish maqsadida 17 ta sugʻorish otryadlari tashkil etilib, bu ishga fermer xoʻjaliklaridan jami 600 nafar suvchi ajratildi.

Gʻallani oziqlantirish davrida har gektar yerga 5 tonnadan mahalliy oʻgʻit berildi. Shu bilan birgalikda 2200 gektar maydonda begona oʻtlarga qarshi gerbitsidlar ishlatildi va zararkunandalar tarqalishining oldini olish choralari koʻrildi.

Gʻalla ekinlari parvarishi davrida tumanda tashkil etilgan 17 ta oziqlantirish otryadlari faol harakat qildi. Natijada 15 ta tashish texnikalari va 16 ta mineral oʻgʻit sepgichlardan unumli foydalanildi.

Gʻalla maysalarining rivojlanishini tezlashtirish maqsadida bargdan oziqlantirish ishlariga ham alohida eʼtibor berildi. Bu ishlarni amalga oshirish uchun 17 ta otryad tashkil etilib, ularga 46 ta OVX agregatlari va har otryadga 1 dona ishchi eritmasini tashuvchi transportlar biriktirildi. Gʻallani bargdan oziqlantirish paytida 3-marta suspenziya qilish ishlari sifatli amalga oshirildi.

Hamjihatlikda bajarilgan bu kabi agrotexnik tadbirlar oʻz samarasini berdi. Dalalarimizda koʻzlangan darajadagi bugʻdoy hosili yetishtirildi.

Gʻalla oʻrim-yigʻimiga ham puxta taraddud koʻrilib, bu ish yuzasidan chora-tadbirlar dasturi ishlab chiqildi. Mavsumni tez va tartibli ravishda oʻtkazish maqsadida 6 ta oʻrim-yigʻim otryadlari tashkil etildi. Bu otryadlar mavjud 19 ta kombaynning toʻla quvvat bilan ishlashini va oʻrim-yigʻim ishlarining belgilangan jadval asosida amalga oshirilishini taʼminladi.

Katta hayotiy va ilmiy tajribaga ega, yer bilan tillashadigan, dehqonchilikning hadisini olgan mirishkor gʻallakorlarimizning, kombaynchilar va mexanizatorlarning fidoyi mehnatlari, mutaxassislarning beminnat koʻmaklari tufayli davlatga gʻalla topshirish shartnomaviy rejasi hamda gʻalla hosilini oʻrib-yigʻib olish ishlari qisqa fursatlarda yakunlandi.

Bir necha yillardan beri Oʻzbekistonda davlatga gʻalla topshirish boʻyicha shart-nomaviy rejalarini birinchilardan boʻlib bajarib kelayotgan amudaryolik gʻallakorlar bu yil ham ahdida qatʼiy turib, har yilgi anʼanaga sodiq qolgan holda kontraktatsiya shartnomasi shartlarini toʻliq bajardilar. Davlatga rejadagi 5530 tonna, qoʻshimcha ravishda ming tonna, jami 6530 tonna "qirmizi don” hosili topshirildi. Fermerlarimiz yana 700 tonna gʻalla topshirib, davlatga topshirilgan yalpi bugʻdoy xirmonini 7230 tonnaga yetkazdilar.

Eng muhimi, bu hali hammasi emas. Yetishtirilgan hosilning davlat shartnomasidan ortib qolgan qismi fermer xoʻjaliklari ixtiyorida qoldi. Ular bu hosilni nafaqat oʻz oilasi, ishchi va xizmatchilar oilalarining ehtiyojlari uchun ishlatadilar, balki, ovullaridagi kam taʼminlangan va ehtiyojmand oilalarga ulashib, el-yurtning duosini oladilar.

Bugungi yuksak gʻalla xirmonimizga "Toʻlqin” ovulidagi "Ibragimov Jabborbergan” fermer xoʻjaligi 129,5 tonna, "Oʻrta qalʼa” ovulidagi "Ismoilov Eldorbek” fermer xoʻjaligi 88 tonna, Bobur nomli ovuldagi "Abdulla” fermer xoʻjaligi 85 tonna, Qilichboy ovulidagi "Farhodov Asadbek Umidovich” hamda Qipchoq ovulidagi "Xidirov Nurilla” fermer xoʻjaliklarining har biri 60 tonnadan gʻalla topshirib, munosib hissalarini qoʻshdilar.

Endilikda dalani somondan tozalash, sugʻorib, takroriy ekin ekish, yerdan unumli foydalanish bugungi kunning bosh masalasi hisoblanadi. Sababi, aholining oziq-ovqat mahsulotlariga boʻlgan talabi kun sayin oʻsib borayotgan bugungi davr yerdan bir yilda 2-3-marta hosil olishni talab qilmoqda.

Shu sababli gʻalladan boʻshagan maydonlarning nami yoʻqolmay, shudgor qilish ishlari ham oʻz vaqtida bajarildi. Ayni kunlarda esa dehqonlarimiz takroriy ekin ekish ishlarini uyushqoqlik bilan davom ettirmoqdalar. Bu – tumanimiz qishloq xoʻjaligi mehnatkashlarining mamlakatimizda oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish va eksport hajmini oshirishdek bugungi kun chaqirigʻiga nisbatan amaliy javobi boʻladi.

Fursatdan foydalanib, tumanimizning barcha gʻallakorlarini, dehqon-u mirishkorlarini, fermer va pudratchilarini mehnat zafari bilan tabriklayman!

Doimo halol mehnatingizning rohatini koʻrib yashang, aziz gʻallakorlar!

Sultonboy YOʻLDAShEV,tuman hokimi.