BUGUNGI MAKTAB VA OʻQITUVChI MUAMMOLAPI

Ommaviy axborot vositalarida hozirgi taʼlim tizimi, oʻqish va oʻqitish sifatini yaxshilash, oʻqituvchilarning jamiyatdagi mavqeini koʻtarish, ularni faoliyatlaridan boshqa ishlarga jalb qilmaslik haqida koʻp yozilmoqda. Nega davlatimiz bunchalik bizning sohaga jon kuydirmoqda, bugun taʼlim muassasalaridagi ahvol qalay? Shu sohada koʻp yillar faoliyat yuritgan inson sifatida oʻz fikrlarim bilan oʻrtoqlashmoqchiman.

Keyingi yillarda oliy oʻquv yurtlariga kirish imtihonlarining shaffof oʻtkazilayotganligi, yoshlarimizning erishayotgan yutuqlari sababli ota-onalar farzandlarining oʻqishlariga koʻproq eʼtibor qaratmoqdalar. Bugun koʻpchilik ota-onalar yangi oʻquv yili boshida “Mening farzandimni falonchi oʻqituvchi oʻqitsin”,  degan takliflarni bildirmoqda.

Bozorga borganda mahsulotning sarxilini saylaganimizday, bugun maktabda ham mohir oʻqituvchini tanlash imkoniga egamiz. Shunday ekan, darslikka shosha-pisha koʻz yugurtirib, shunchaki majburiyat yuzasidan yozilgan, yillab oʻzgartirish kiritilmaydigan dars ishlanma, siyqasi chiqib ketgan maʼruzalarning vaqti oʻtdi. Bugungi kun oʻquvchisini bu narsalar qanoatlantirmaydi. Axir, unda axborot olishning yangi va tezkor usullari mavjud, qolaversa maktab taʼlimi shaklan oʻzgarmoqda. Oʻzbekiston Pespublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentabrdagi qarori bilan tasdiqlangan 2018-2021-yillarda Oʻzbekitson Pespublikasi xalq taʼlimi tizimini yanada takomillashtirish boʻyicha chora tadbirlar dasturi qabul qilindi. Oʻqituvchilarning oylik maoshlari bosqichma-bosqich oshirildi, maktablarda yana bir psixolog lavozimlari joriy qilindi, oʻqituvchilar majburiy mehnat va ortiqcha qogʻozbozlikdan ozod qilindi. Maktablarda kuzatuv Kengashlari tashkil qilinib, Kengash faol ota-onalar, homiylar, sobiq bitiruvchilar va sobiq oʻqituvchilardan tuzilmoqda. Kengash muassasasining ustuvor yoʻnalishlarini belgilash, moliyaviy xarajatlar, byudjet va byudjet mablagʻlarining sarflanishi, maktab direktori faoliyatiga munosabat bildirish, uning hisobotini eshitish, oʻqituvchining shaʼni, obroʻsini koʻtarish boʻyicha takliflar berish, oʻquvchilar uchun yaratilgan sharoitlar ustidan tizimli monitoring yuritish kabi masalalarni oʻrganadi va hal qiladi.

“Oʻqituvchi maqomi toʻgʻrisida” gi qonun loyihasi ishlab chiqilib regulation.gov.uz saytida muhokamaga qoʻyildi. Loyiha 7 bob, 32 moddadan iborat boʻlib, unda oʻqituvchi faoliyatining asosiy printsiplari, oʻqituvchi maqomining oʻziga xos xususiyatlari, oʻqituvchining huquq va majburiyatlari, oʻqituvchi faoliyati ustidan nazorat kabilar koʻrsatib berilgan.

Faoliyatimiz huquqiy jihatdan belgilab berilar ekan, hamkasblarimiz, shu sohada tajriba toʻplagan ustozlar, bilimli yoshlar bu borada oʻz munosabatlari va takliflarini bildirsalar, qonun mukammal ishlanishiga erishilar edi.

Bundan tashqari xalq taʼlimi xodimlarini ragʻbatlantirish tizimining yangi shakli amalga oshirilishi, fanlar olimpiadasi, bilimlar bellashuvi va turli musobaqa, tanlovlarda oʻquvchilari gʻolib boʻlgan oʻqituvchilarni ragʻbatlantirishning yangicha usullari amalga tatbiq qilinishi koʻzda tutilmoqda. Maktab oʻqituvchilarining 50% gacha boʻlgan pedagog xodimlar bilan birgalikda, maktab oʻquv ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari, maktab maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, kutubxonachi, uslub birlashma rahbariga ham ustama haq toʻlash taklif qilindi.

Yaqin yillarda “Zamonaviy maktab” lar tashkil qilinib, ularda oʻqitish uchun zarur boʻlgan barcha sharoitlar muhayyo qilinadi. 2019-yilning 1-yanvaridan boshlab maktablar reytingi yangicha mezonlarda aniqlanib, samaradorligi belgilanadi. Bu ish Oʻzbekiston Pespublikasi Prezidentining 2018-yil 5-sentabr 5538-son “Xalq taʼlimini boshqarish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoniga muvofiq, Oʻzbekiston Vazirlar Mahkamasi Huzuridagi taʼlim sifatini nazorat qilish davlat inspektsiyasi va xalq taʼlimi Vazirligi zimmasiga yuklatiladi.

Qisqasi taʼlim tizimi oʻzgarmoqda. Endi uni mazmunan oʻzgartirish, darslarni yangicha ruhda, yangi texnologiyalar, AKTlar vositasida tashkil qilish kerak. Bu esa oʻz-oʻzidan kadrlar salohiyatiga borib taqaladi.

Xoʻsh, oʻqituvchilar bunga tayyormi?

Oʻqituvchi oʻz fanini, unga yondosh boʻlgan fanlarni, taʼlim sohadagi yangiliklar, zamonaviy texnologiyalar, AKT vositalaridan foydalana bilishi zarur.

U izlanuvchan, oʻqitishning turli yangi usullarini joriy qila oladigan, ijodkor va tasavvuri boy boʻlmogʻi, oʻquvchilar koʻngliga yoʻl topa oladigan, ular qaltis vaziyatlar, turli hayotiy muammolardan asray oladigan jonkuyar va fidoyi boʻlmogʻi kerak.

Oʻqituvchi bolalarga mehr qoʻya olmogʻi lozim, har bir bolaning yaxshi fazilatini kashf qilolmasa, bu sohada ishlamagan maʼqul.

Bugun oʻqituvchilarning koʻpchiligi ayollar boʻlib, koʻpincha ular uydagi moddiy yetishmovchilik, uy-roʻzgʻor tashvishlaridan xoli emas. Ularning koʻnglida qachon dars tugaydi-yu, bolamning yoniga ketsam,  degan xayol boʻladi.

Ota-onalarning hammasi farzandini yaxshi oʻqituvchining oʻqitishini istaydi, maktablardagi oʻrtamiyona oʻqituvchilarni nima qilish kerak? Koʻpincha, dars taqsimoti davrida bizning sharoitda menga kam dars ajratildi, deguvchilar koʻpayadi. Agar reyting tizimida oʻqituvchining sifat samaradorligi koʻrsatib berilsa, vaziyatdan butkul chiqish mumkin.

Sanobar XOʻJAMUPODOVA, 40-sonli maktab direktori, xalq deputatlari tuman Kengashi deputati.