TURKIY ADABIYoTNING PORLOQ YuLDUZI

Nafaqat turkiy adabiyot balki dunyo adabiyotini larzaga solgan, asarlarining badiiy tasviri va qiymati besh asrdan oshsa hamki, oʻzining beqiyos kuchini yoʻqotmay kelayotgan adabiyot jonkuyari hamda komil inson, buyuk davlat va jamoat arbobi Alisher Navoiy asarlari ham, hayoti ham biz uchun tarbiya va ibrat maktabi vazifasini oʻtaydi.

Bu ulugʻ zotni, avvalo, inson sifatida koʻplab yoʻqsillarga, beva-bechoralarga qoʻlidan kelgancha yordam berganini, Hirot shahridagi bunyodkorlik ishlariga katta hissa qoʻshganligini alohida taʼkidlash joiz. Alisher Navoiyning insoniy fazilatlari hamda ijodiy mahorati haqida buyuk tarixchi va Navoiyning doʻsti Xondamir oʻzining “Makorim ul-axloq” asarida batafsil maʼlumot bergan. Men ushbu asarni oʻqish jarayonida hazrat Navoiyni qaytadan kashf etdim. Muso Toshmuhammad oʻgʻli Oybekning “Navoiy” romani esa bu “kashfiyot”imning eng yuqori choʻqqisi, kulminatsion nuqtasini kashf etmogʻimga katta yordam berdi. Ayniqsa, “Makorim ul-axloq” asaridagi Navoiy hayotidan olingan hikoyalardan shuni angladimki, Hazrat nafaqat insonlarga, balki mittigina jonzot, yaʼni chumoliga ham ozor berishdan tiyiladi. Negaki, u ham “Allohning yaratgan yaratigʻi”dir, degan xulosa bilan insonlarni hayvonot olamiga mehrli boʻlishga undaydi.

Hazrat Navoiy oʻz asarlarida insonlarni ezgulik qilishga, komillikka daʼvat etadi hamda Allohning naqadar buyuk ekanligini uqtiradi. Besh dostondan iborat “Xamsa” asarini olamizmi, “Xazoyin ul-maoniy”, “Mahbubul-qulub” asarlarini olamizmi, bularning barchasi badiiy va tarbiyaviy jihatdan biz uchun eng nodir ibratnomadir. Bu asarlar bugungi kunda ham maʼnaviyatni sugʻoruvchi zilol suvdirki, bu koʻngillar choʻllariga misli obi-malhamdir.

“Hayrat ul-abror” asarida hazrat Navoiy insonlarga shunday xitob qiladi:
Kimki jahon ahlida inson erur,
Bilki nishoni anga iymon erur.
Bu shohbaytdan koʻrinadiki, inson degan bilan hamma ham inson boʻlib qolmaydi, balki iymon uni inson qiladi, uning insoniyligini belgilaydi.
Alisher Navoiy hayot yoʻli va bebaho merosi bilan ham zamondoshlaridan keskin farq qiladi. Uning oʻzi insoniylik gulshanining bir guli boʻlsa, asarlari ana shu  gulning nafis iforidir. Bu gul asrlar shamoli essa-da, oʻz iforini aslo yoʻqotgan emas, insoniyatning maʼnaviy olamida barq urib gullayveradi. Ulugʻ bobokalonimiz asarlari shuurimizda mudom yangrayveradi.

Laylo OLIMOVA,
56-sonli maktabning 11-sinf oʻquvchisi.