KOʻChAT EKISh HAM MAʼNAVIYaT

Bahorning tashrifi eng avval bogʻlardan boshlanadi, deyishadi. Bu gapda jon bor, albatta. Sababi, koʻklamning  ilk yumushlari koʻchat ekish, yangi bogʻlar yaratish, avvalgi bogʻlarga shakl berishdan boshlanadi. Koʻchat ekish, turli daraxt qalamchalarini tayyorlashning ham oʻziga xos gashti bor. Buni bogʻbon-u sohibkorlar juda yaxshi bilishadi.

Har yilgi erta koʻklamda bir holatga alohida eʼtibor beraman: mahallalarda, tumanimizning olis ovullarida yoʻl boʻylariga, ariqlar chetiga oʻtqazilgan koʻchatlarning tuproqqa ildiz qoʻyib, unib ketishi juda qiyin. Nima uchun? Chunki ekilgan nihollar koʻchat ekish mavsumidan soʻng, negadir unutiladi. Unutilgan nihollar eʼtiborsizlik tufayli, albatta, qurib qoladi.

Xoʻsh, nihollar unib-oʻsib, tuproqqa ildiz qoʻyishi uchun nimalarga eʼtibor berish kerak?

Avvalo shuni aytish kerakki, iloji boʻlsa, yangidan koʻchat ekiladigan hududlarda kuz mavsumida chuqurchalar kovlab qoʻyilgani maʼqul. Sababi, kovlangan chuqurchalar qish boʻyi qor va yomgʻir suviga, shuningdek, kuzgi-qishgi sugʻorish mavsumida yaxob suviga toʻyinadi. Toʻyingan, bagʻri shamollab, yangi havo olgan chuqurchalarga oʻtqazilgan nihol juda tez rivojlanadi. Bir joydan ikkinchi joyga koʻchirilayotgan niholning ildizini avaylash, iloji boʻlsa, shamol taʼsiridan saqlash kerak.

Anor daraxti uchun suv kamroq tushadigan unumdor yer tanlagan maʼqul. Anorni tez-tez bostirib sugʻoraversa, hosili kamayib, ildizpoyalari  atrofida zaxlanish kuzatiladi. Shuning uchun anor daraxtini zaxlanish bor joyga ekmagan maʼqul.

Anjir – koʻp yillik daraxt. Shu bilan birga uning mevasi ming dardga davo hisoblanadi. Anjir daraxtini ham xuddi anor kabi unumdor yerga, iloji boʻlsa, bogʻning chetrogʻiga, sugʻorish qulay boʻlgan joyga oʻtqazilsa, tez unib ketadi. Anjir yaxshi parvarish qilinsa, avloddan-avlodga yetgulik meva beraveradi. Mevasi sargʻish tus ola boshlagan paytda sugʻorilsa, mevalari juda shirin, tez pishadi, to kuzgacha mazza qilib, anjir mevasiga toʻyasiz.

Daraxt qalamchalarini tayyorlashda sogʻlom, toʻgʻri nard  (shoxa)lar tanlab olinadi. Oq terak, boʻy terak, koʻk terak, qurilishda eng baquvvat kegay terak, oq tol va qoratol novdalarini 50-60 santimetr uzunlikda qirqib, yerga suqib qoʻyiladigan  qismi jindaygina yoʻniladi. Bunda novdaning oʻzak qismi ochilib, poʻstlogʻi salgina olinadi. Shunday qilinsa, novdaning oʻzagidan tuproqning tepa qismida qolgan qismiga oziq uzatilishi oson boʻladi. Qalamchalar tez-tez sugʻorib turilsa, ildiz qoʻyishi ham tezlashadi.

Bogʻ yaratish ham oʻziga xos mehnat va sanʼatkorlikni talab etadi. Doimiy ravishda shu ishga ixlos bilan yondashib, har bir niholga alohida mehr bersangiz, aslo yutqazmaysiz.

Daraxtlarni bir-biriga payvandlash orqali esa bogʻingizda yuqori hosilli meva navlarini yaratishingiz mumkin. Masalan, mening bogʻimda nashvati va nokning bir necha turi, yongʻoq, bodom, ananas, oʻrikning eng sarxillari, serhosil anjir, bir necha xil uzum, anor daraxtlari barq urib oʻsib turibdi. Gilos, olcha, shaftoli, shotutning bir necha turlaridan har yili moʻl-koʻl hosil olamiz. Ham oilaga, ham el-yurtga foydali, darmondorilarga boy mevalar dasturxonimiz va hayotimiz koʻrkidir.

Koʻchat eking, yaxshilab parvarishlang, ekib, aslo unutib yubormang. Koʻchat ekish ham yuksak maʼnaviyat belgisidir.

R. YeShChANOV,
Choykoʻl ovuli.