Yurtimizda dorivor oʻsimliklar klasteri tashkil etiladi

Maʼlumki, oxirgi yillarda qishloq xoʻjaligi sohasida amalga oshirilayotgan izchil islohotlar ushbu sohaning koʻplab yoʻnalishlariga yangicha nafas olib kirmoqda.  Bunda klaster tizimi muhim ahamiyat kasb etmoqda. Bu yangi tizim mazkur sohada faoliyat yurituvchi korxonalarning eksport salohiyatini oshirish bilan birga, ularning iqtisodiy mustaqilligini, huquqiy himoyasini taʼminlashga ham katta hissa qoʻshmoqda.

Quvonarlisi, klaster tizimi qoʻllanilayotgan sohalar qatoriga endilikda yuritimizda boy boʻlgan dorivor oʻsimliklar sohasi ham kiritildi. Statistik maʼlumotlarga koʻra mahalliy floraga mansub 4,3 mingdan ortiq oʻsimliklarning 750 ta turi dorivor hisoblanib, ulardan 112 ta turi ilmiy tibbiyotda foydalanish uchun roʻyxatga olingan, shundan 70 ta turi farmatsevtika sanoatida faol qoʻllanib kelinmoqda. Farmatsevtika sanoatining bu yoʻnalishidagi eksport salohiyati ham eʼtiborga molik. Masalan, qayta ishlangan dorivor oʻsimliklardan olingan mahsulotlar eksporti 2019-yilda 48 mln. AQSh dollarini tashkil  qilgan. Ammo boshqa sohalardagi singari mazkur sohaga ham yangicha yondoshuv va zamonaviy marketing qoidalarini tadbiq qilish zamon talab edi. 

Prezidentimizning “Yovvoyi holda oʻsuvchi dorivor oʻsimliklarni muhofaza qilish, madaniy holda yetishtirish, qayta ishlash va mavjud resurslardan oqilona foydalanish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2020-yil 10-apreldagi PQ-4670-son qarori mazkur masalaga tamal toshini qoʻyib berdi. Qaror bilan 2020-yil 1-maydan boshlab dorivor oʻsimliklarni yetishtirish, saqlash, birlamchi yoki chuqur qayta ishlash klasterlari tashkil etiladigan boʻldi. Yurtimiz hududlari dorivor oʻsimliklar yetishtirish boʻyicha ixtisoslashtirildi. Qoraqalpogʻiston Respublikasi esa Qizilmiya (shirinmiya) va Oddiy igr kabi dorivor oʻsimliklariga ixtisoslashtirildi.

Yangi tizimning alohida ahamiyati yana shunda koʻrinadiki, endilikda dorivor oʻsimliklar plantatsiyalari resurs tejovchi texnologiyalarni qoʻllagan holda, «Har bir oila — tadbirkor» dasturi doirasida ajratiladigan, Bandlikka koʻmaklashish davlat jamgʻarmasi, Oʻzbekiston fermer, dehqon xoʻjaliklari va tomorqa yer egalarini qoʻllab-quvvatlash jamgʻarmasi, xalqaro moliya institutlari mablagʻlari hisobidan barpo etiladi.

Dorivor oʻsimliklar klasterlariga yer maydonlarini foydalanishga kiritishda Prezidentimizning «Qishloq xoʻjaligida yer va suv resurslaridan samarali foydalanish chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PF-5742-son Farmonida belgilangan talablarga amal qilinadi. Qayta tiklanuvchi energiya manbalari qurilmalari, energiya samarador gaz-gorelkali qurilmalar va qozonlar, shuningdek, energiya samarador boshqa uskunalarni xarid qilish ham  Prezidentning «Iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohaning energiya samaradorligini oshirish, energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirishning tezkor chora-tadbirlari toʻgʻrisida»gi PQ-4422-son qarori asosida amalga oshiriladi.

Shuningdek, qishloq xoʻjaligi texnikalarini xarid qilishda Prezidentimizning «Agrar sektorni qishloq xoʻjaligi texnikalari bilan oʻz vaqtida taʼminlashga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PQ-4268-son qarorida nazarda tutilgan imtiyozlar tatbiq etiladi.

Qaror bilan Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligi va Innovatsion rivojlanish vazirliklari tomonidan dori vositalari bilan bir qatorda kimyoviy dori vositalarining organizmga salbiy taʼsirining oldini olish xususiyatlariga qarab dorivor oʻsimliklarni minimum standart retseptlariga kiritish boʻyicha tegishli hujjatlarga oʻzgartirishlar kiritiladi. 2020-yilning 1-iyundan boshlab, tibbiyot muassasalari, shu jumladan oilaviy poliklinikalar va qishloq, ovul vrachlik punktlarida fitobarlar tashkil etiladi.

Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish agentligi qoshidagi Farmatsevtika tarmogʻini rivojlantirish va qoʻllab-quvvatlash fondi mablagʻlari hisobidan xalq tabobati usullaridan foydalangan holda tibbiy xizmat koʻrsatuvchi tashkilotlar va mutaxassislar, ularning ish tajribasi, koʻrsatadigan xizmat turlari haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan yagona maʼlumotlar bazasini shakllantirish vazifalari yuklatildi.

Yangilikning yana bir quvonarli jihati 2020/2021 oʻquv yilidan boshlab, maktab va oliy taʼlim muassasalarida fitobarlar tashkil etiladigan boʻldi. Shuningdek, bu tartib 2020-yilning 1-iyunidan boshlab bosqichma-bosqich barcha vazirlik va idoralarda, Islom Karimov nomidagi Toshkent xalqaro aeroporti hamda mahalliy aeroportlarda, barcha turdagi avtovokzal, temir yoʻl vokzallarida, bozorlar, sanatoriy-kurort muassasalarida hamda boshqa aholi gavjum joylarda tashkil etiladi.

Muhimi tadbirkorlik subʼektlari tomonidan davlat muassasalarida fitobarlar tashkil etilganda, davlat mulki obʼektlaridan foydalanganlik uchun ijara toʻlovi belgilangan miqdorlari 50 foizga kamaytirilgan holda hisoblanadigan boʻldi. Bunda, fitobarlar vending avtomatlari orqali tashkil qilingan hollarda, davlat mulki obʼektlaridan foydalanganlik uchun ijara toʻlovlari hisoblanmaydi.

Xulosa oʻrnida shuni ishonch bilan aytish mumkinki dorivor oʻsimliklarga boʻlayotgan bu yangicha yondoshuv nafaqat sogʻligimizga, balki aholining tadbirkorlik faoliyatiga ham, ishsizlar soni kamayishiga ham ijobiy taʼsir koʻrsatadi.

M.Matyusupov, tuman Adliya boʻlimi boshligʻi.