ҚИЗ БОЛА – ЭЛНИНГ КЎРКИ

Бахтли оила қуриш, соғлом фарзандларни тарбиялаш ва уларнинг камолини кўришдек эзгу ният халқимизнинг орзу-интилиши, ҳаётий мақсадларининг узвий бир бўлаги ҳисобланади. Ота-боболаримиз азал-азалдан ўғилни уйлантириб, қизни турмушга беришни ўзларининг зиммасидаги вазифалардан бири сифатида билишади. Аммо, ҳар нарсанинг ўз вақти бўлганидек, оила қуришнинг ҳам ўз вақти-соати бор. Ўзбекистон Республикаси Оила кодексининг 15-моддасига кўра, никоҳ ёши эркаклар учун ўн саккиз ёш, аёллар учун ўн етти ёш этиб белгиланган. Албатта, бу ўғил ёки қиз шу ёшда оила қуриши шарт, дегани эмас. Афсуски, орамизда шундай ота-оналар учрамоқдаки, улар ўғлининг бошини эртароқ икки қилиб, қизини эртароқ турмушга беришга ҳаракат қилиб, фарзандлари бахтига зомин бўлишмоқда.

Ҳаёт тажрибаси ва мутахассислар фикрича, қизларнинг турмуш қуриш ёши оила мустаҳкамлигига таъсир кўрсатувчи асосий омиллардан биридир.Ҳали оқ-қорани танимаган, ҳаётнинг, турмушнинг нима эканлигини тўлиқ англаб етмаган, ҳам жисмоний, ҳам ақлий, ҳам психологик жиҳатдан ҳаётга тайёр бўлмаган қизларни турмушга бериш оиланинг мустаҳкам бўлишига, бўлажак фарзандларнинг соғлом бўлишига ўзининг салбий таъсирини кўрсатмасдан қолмайди.

Айниқса, ёшларнинг оилавий ҳаётга маънавий ва иқтисодий тайёрлик даражаси оила мустаҳкамлигининг муҳим гарови ҳисобланади. Ҳали касб-ҳунар етуклигига эришмаган, бир касб-корнинг бошини тутмаган, оила масъулиятининг нима эканлигини англаб етмаган ёшлар турмуш қуришгач, ҳаёт ташвишлари олдида довдираб қолишади, бир-биридан айб излашга киришади. Бу ишга ота-она, қайнота-қайноналар ҳам қўшилишади. Бу ҳолат кўпинча бўлғуси онанинг саломатлигига, қолаверса, туғилажак фарзанднинг соғломлигига салбий таъсир кўрсатади. Натижада ёш онада руҳият бузилиши келиб чиқиб, бу оила мустаҳкамлигига путур етказади. Туманимизда ҳам ҳали касб-ҳунар коллежини битирмаган қизларни турмушга бериш ҳолатлари учрамоқда.

Айрим ота-оналар кўпинча қизининг келажак тақдири, бахт-саодати ҳақида ўйламай, ҳали вояга етмаган қизини узатиш, "бир ташвишдан қутулиш”фикрига тушади. Бундай ҳолатларга кўпинча ёшларнинг "ақлсизлик” қилиб қўйганлигини сабаб қилиб, мажбурият билан тўй қилишимиз керак, деган ота-оналар ҳам учрайди. Тилимизда маънавий тубанлик деган ибора бор. Ана шу "ақлсизлик қилган” ёшларнинг маънавий тарбиясини ким берган? Албатта биринчи навбатда ота-она ва бошқа яқинлари. Қизларнинг енгил-елпи ҳаракатларининг ҳаммаси вақтида ота-она томонидан етарлича эътибор берилмаслиги, устини бут қилаяпман, едириб-ичираяпман, бўлди-да, деган ўйга бориб, улар тарбияси билан жиддий шуғулланмаганликдан юзага келади. Ваҳоланки моддий таъминотнинг ўзи етарлимикин?

Қиз болани ёшликдан оилавий ҳаётга тайёрлаш ҳақида гап борганда, аввало унинг хулқ-атвори, ибо-ҳаёси, ички дунёсининг гўзаллиги, ҳаётда аёл қилиши керак бўлган рўзғор юмушларини ўрганиши, бирор касб-ҳунар эгаллаши назарда тутилиши лозим.

Соҳибқирон Амир Темур бобомиз билан боғлиқ шундай нақл бор: жангу-жадалдан кейин Соҳибқирон бобомиз дам олиб ўтирганларида унга бир қиз қабулига кириш учун жанжал қилаётганлигини айтишади. Амир Темур киришга ижозат беради. Шунда қиз аюҳаннос солиб кириб келади: "Сиз қандай одил подшоҳдирсизки, аскарларингиз бу қадар қутуришса, аскарларингиз қилаётган тажовузкорликдан хабарингиз йўқ. Улардан биттаси менинг номусимни топтади. Энди мен нима қиламан?”

Темур шу аскарни топиб келишни буюрибди. Аскардан шу гап рост-ёлғонлигини сўрабди. Аскар қўрқа-писа ростлигини айтибди. Лекин қизга ғазаб билан қараб, ўзинг рози бўлдингку, дебди. Амир Темур қизга ўн тилло беришни буюрибди. Қиз умрида бундай катта пулни кўрмаган, хурсанд бўлишни ҳам эътироз билдиришни ҳам билмай ҳоқоннинг оёғи остига ўзини ташлабди. Амир Темур унинг ҳолатини кузатибди. Қизчодирдан чиқиб кетибди. Соҳибқирон ҳалиги аскарга бориб қиздан шу пулни тортиб олиб келишни буюрибди. Аскар чопиб чиқиб кетибди. Бироздан кейин соқчилар уларни ҳоқон ҳузурига олиб келишибди. Аскар йигит олтинни ололмаган, тирналган юзидан қон оқарди. Қиз: "Бу аскарни қаранг, шунча қилган номуссизлигига қарамай сиз берган олтинни ҳам тортиб олмоқчи” дебди қўлидаги олтинни кўксига босганча. Шунда Буюк бобомиз қизга қараб: "Ҳа-а ана энди ўзингга келдинг, қизим, агар сен номусинги ҳам шу олтинни ҳимоя қилгандай ҳимоя қилганингда эди, бундай кўнгилсизликлар бўлмас эди”. Ҳоқон йигитга қараб шундай дебди: "Нафсини тийган йигит султон бўлур”. Қиссадан ҳисса шуки агар қизларимиз иболи, ҳаёли, андишали бўлсалар, йигитларимиз мард, ор-номусли, ғурурли, ҳалол бўлсалар ҳеч ким уларни номуссизликка мажбур қила олмас эдилар.

Дарҳақиқат, агар қизларимиз ибо-ҳаёли, андишали бўлса, ўзининг ориятини асраши бу - барча яқинларининг, қолаверса эл-юртнинг ориятини асраши деб тушунса, миллий урф-одат ва қадриятларимизга ҳурмат билан муносабатда бўлса, албатта бахтли оила қуриши шубҳасиз.

Қизларнинг эрта турмуш қуриши тиббий жиҳатдан ҳам хатарли ҳолат ҳисобланади. Ёш турмуш қуриш ва эрта она бўлиш аёлнинг жуда кўп имкониятларини чеклаши билан бирга, саломатлигига ҳам жиддий хавф солиши мумкин. Шунингдек, ёш келинчакнинг бир муҳитдан иккинчи муҳитга кўникиши ўта мураккаб жараён. Шундай пайтда унинг организмида физиологик, руҳиятида психологик ўзгаришлар юз беради. Шундай экан, соғлом оилани шакллантиришнинг асосий шартларидан бири - аёлнинг биологик ва маънавий етук ёшда турмуш қуришидир. Қизларнинг физиологик тўлиқ ривожланиши 20-21 ёшга тўғри келади.

Қолаверса, уларнинг оилавий ҳаётга руҳий, жисмоний, тиббий, маънавий жиҳатдан тайёр эмаслиги бир қатор салбий оқибатларга сабаб бўлади. Жумладан, фарзандни тарбиялаш, турмуш ўртоғи ва оила аъзолари билан муносабатларни ўрнатиш, рўзғор ишларини юритишда ёш келин қийинчиликларга дуч келади.

Туғилажак боланинг соғлом бўлишида ҳам ота-она, айниқса, онанинг ёши асосий ўрин эгаллайди. Психологик нуқтаи назардан олганда, ҳар қандай ёшда она бўлишнинг ижобий ва салбий жиҳатлари бор. Маълумки, 21 ёшда бош мия деярли ривожланиб бўлади, инсоннинг жисмоний ва психологик ҳолати барқарорлашади. Шунинг учун 21-25 ёшдаги аёлларнинг фарзандлари дуркун ва соғлом бўлиб туғилади. Эрта турмуш қурган ёшларнинг оиласида туғилган болалар билан ҳар томонлама балоғатга етиб, ҳаётда ўз ўрнини топгандан сўнг никоҳ риштасини боғлаган йигит-қизларнинг оиласида дунёга келган фарзандларнинг саломатлиги, интеллектуал даражаси ва бошқа кўрсаткичларида катта фарқ бўлади.

Хулоса ўрнида айтиш керакки, эрта турмуш қуриш нафақат ёш аёлнинг саломатлигига салбий таъсир кўрсатади, балки унинг таълим олишида, жамиятдаги ўз ўрнини топишида ҳам тўсиқ бўлади. Шундай экан, ҳурматли ота-оналар, фарзандингизни била туриб муаммолар гирдобига ташламанг, уларнинг бахтсиз бўлишларига сабабчи бўлманг!

Азиз ёшлар, Сиз – мустақил Ўзбекистонимизнинг келажаги, умид чироғисиз! Сизнинг баркамол инсонлар бўлиб вояга етишларингиз учун мамлакатимизда барча шароитлар яратилган: 12 йиллик узлуксиз бепул таълим тизими жорий қилинган, юртимизнинг барча гўшаларида замонавий кўринишдаги мактаблар, академик лицей ва касб-ҳунар коллежлари, спорт мажмуалари барпо қилинган, турли тўгараклар фаолият юритмоқда. Шундай экан, ёшлик шижоатингизни ўқиб-ўрганиб, илм ва ҳунар эгаллашга сарфланг! Эрта турмуш қуриб, рўзғор юкини елкангизга олишга асло шошилманг!

Марям АҲМЕДОВА,

Қорақалпоғистон Республикаси Жўқорғи Кенгеси депутати, туман ҳокимининг ўринбосари, Хотин-қизлар қўмитаси раиси.

(Фото - http://uza.uz)