BAXT OSTONASI

Qiz bola palaxmonning toshi, taqdir otgan joyga tushadi, degan iboraning, garchi, 23 yoshga kirib, oliy maʼlumotli boʻlib, esxushingni yigʻib olgan boʻlsang-da, oʻz boshingga tushmaguncha magʻzini anglab yetmagan ekansan-ov, qizgina. Mana bugun sening toʻying: kim dasturxonning kam-koʻstini tuzatish bilan, kim mehmonlarni kutib olish bilan, kimdir sening sandigʻingga seplaringni joylashtirish bilan ovora. Sen... sen... sen xiyol kalovlanib, xiyol oʻz ota-onang bagʻridan uzilib ketayotganingga oʻksigannamo oʻn-oʻn besh chogʻli qizlar ichida oʻychan oʻtiribsan. Sening oʻrningga sochlaringni turmaklab, uzatib olib ketishga hozirlik koʻrayotgan yaqin dugonalaring mehmon qizlarga mulozamat qiladi:

- Qizlar, yeb-ichib oʻtiringlar, qani, dasturxonga qaranglar.

- Choylaringiz bormi? Issiq choy olib kelayinmi?

Bularning hech birining senga daxli yoʻqday, goʻyo tush koʻrayotganday jimsan.

Shu payt mehmonlarga xizmat qilib yurgan kelinchaklar tipirchilab qolishdi:

- Hoy kim bor, qudalar kelishyapti. Chiqinglar, qudalar kelishyapti.

Ularning xabari bilan ichkari uyda oʻtirgan ovulning uch-toʻrt katta yoshli ayollari darrov tashqariga yoʻnalishdi. Dasturxon koʻtarib kelayotgan ikki ayolga peshvoz chiqishdi.

- Kelinglar, xush kelibsizlar.

Ayollardan biri yarimlatib un, un ustiga qand-qurs solingan kosadan un olib quda tarafdan kelgan ayollarning manglayiga surdi. Taomil shunaqa – quda andachiligimizda murosa boʻlsin, kelin-kuyovning baxti ochilsin, turmushi unday oq, qandday shirin boʻlsin, degan niyatda qilinadi bu odat.

Quda tarafning vakil ayollari, erkaklari alohida-alohida xonalarda mehmon qilindi. Navbat qiz uzatib ketarga keldi.

Ovulning barcha oʻgʻil-qizlari joniday yaxshi koʻradigan, oddiy soʻzniyam maqol-matal qoʻshib qiziqarli qilib gapiradigan quvnoq va mehribon kayvoni momo qizlar xonasiga kirdi.

- Qani, qizjonlarim, tayyormisizlar? Borar joyga ertaroq borgan maʼqul. U yoqdagilar ham kelinimiz qachon kelarkan, deb mahtal boʻlib oʻtirishgandir, endi yoʻlga tushaqolaylik,- dedi.

Qizlar itoatkorona oʻrinlaridan turishdi. Onang, onaginang ne-ne orzu-umidlar bilan tikkan, quroqlar bilan bezatilgan, bir burchiga kishi sezmas koʻzmunchoq qadalgan chimildiqni olib kelib boshingga yopishdi.

Chimildiq ostiga kirib yelkalaringni silaganicha momo yor-yor boshladi:

Avval boshdan xudoni

Yod etayin yor-yor.

Paygʻambarlar ruhini

Shod etayin yor-yor.

Paygʻambarning bir qizin

Ali olgan yor-yor,

Qiz olib, qiz berishmak

Shundan qolgan yor-yor.

Bu ne sinoat? Momo yor-yor boshlashi bilan karaxtliging yoʻqolib, goʻyo uyqudan uygʻongan odamday sergak tortding. Nahot ajdodlar yoʻlini davom ettirish uchun oʻzga xonadonga yoʻlga chiqayapsan? Yetti yot begona xonadonga-ya? Qanday boʻlarkan? Oʻzi yemay yedirib, asrab-avaylab bir niholday ardoqlab voyaga yetkazgan otang-onangning oʻrnini u yerda kim bosa oladi?

Momoning yelkalaringni, sochlaringni silab aytayotgan aytimlari ham xuddi sening koʻngling kechinmalaridek:

Oʻz otangning eshigi

Oltin eshik yor-yor,

Kirsang, chiqsang boshingni

Siypar eshik yor-yor.

Qaynotangning eshigi

Sinovlidir yor-yor.

Soʻylaganda soʻzlaring

Sanovlidir yor-yor.

Endi momoning hazin ovozini eshitsang ham, nimalar deyotganini yana idrok etolmay qolding. Kipriklaringdan tomgan marjonday tomchilar qiz bolaning bunday yozugʻiga isyonmidi, qiz boʻlib tugʻilganingga, onang bagʻridan uzilib ketayotganingga alammidi? Buni oʻzing ham anglolmasding. Shu ovul adogʻida yakka-yu yolgʻiz oʻgʻlini oʻqitib, ilmli qilib, endi boshini ikkita qilib, qoʻsha farzandlar mehri ogʻushida ularning yaxshi kunlarini koʻrib yashash umidida murod etib, elga dasturxon yozib toʻy berayotgan, seni intiq kutayotgan, shodligidan oʻzlarini qoʻyarga joy topolmayotgan ota-ona holini ham bilmasding, yoʻlingga ilhaq boʻlib koʻz tikib turishganini oʻylamasding. Senga qolsa, momoning yor-yori tugamasa-da, sen oʻrningdan jilmasang...

Toʻyning sasi toʻrt tomonga

Taraladi yor-yor.

Qizni olib chiqonlari

Otlanadi yor-yor.

Qizni olib chiqonlari

Shoshmay tursin yor-yor.

Oq sut bergan onasi

Patya bersin (duo qilsin) yor-yor.

Momoning yoniga soyaday sassiz yurib, onang, onaizoring keldi. Tili kalimaga kelmay, jovdirab momoga qaradi. Momo qoʻllarini duoga ochdi:

- Qani ahli jamoat, iloyo omin deng!

Yigʻilganlar baravar qoʻllarini ochib "omin” dedi. Momo davom etdi:

- Shu qizimizning borgan joyida baxti boʻlsin, tangri qoʻshgani bilan qoʻsha qarisin, serfarzand, serdavlat boʻlsin, el-yurtda obroʻ-eʼtiborli, ahil oila boʻlsin, qaynyurtiga xizmatlari buyursin!

- Omin! – barcha joʻr boʻldi momoga.

Dugonalaring qoʻltigʻingdan tutib, yasatigʻlik mashina tomon yurdi. Endi oʻz uyingning ostonasidan hatlaganingda, butunlay yot boʻlib ketayotganingni yurak-yurakdan his qilding. Kechinmalaring boʻgʻzingdan yigʻi boʻlib otilib chiqdi. Yigʻilganlarning ham koʻzlarida yosh qalqib turardi.

- Qoʻy, yigʻlama, yangi oilangga yaxshi niyat bilan otlan, bolam. Ana, qara, chiroyli bezatilgan moʻgadak mashina seni kutib turibdi. Bizning davrimizda kelinlar eshak aravada olib borilardi. Toleingdan oʻrgilay, qizim.

Yor-yorchi momoning gapiga hamma koʻzida yoshi bilan kulib yubordi.

Ming talashib tortishsa ham jonini uzib berguday boʻladigan akang seni avaylabgina mashinaga oʻtqazdi. Bir soʻz demasa-da, senga mashina eshigini ochayotirib qattiq bagʻriga bosdi. Bu bilan ehtimol, baxtli boʻl, borgan joyingda tinib-tinchib ket, yaxshi beka boʻl, yuzimni yerga qaratma, demoqchi boʻlgandir balki?

Bir-birini soʻzsiz tushunishga oʻrgangan tugʻishganlarga ehtimol, soʻz ortiqchadek tuyulgandir? Axir or-nomusli yigitlar singillar tarbiyasiga, yaxshi turmush kechirishiga javobgar boʻlishini, elimiz oilalaridagi qadriyat darajasiga koʻtarilgan bu urfni akajoning juda-juda qadrlashini bilasan-ku!

Buni kelgusida bir lahzada unutmasligingni, borgan joyingda baxtli boʻlishingni men ham juda-juda xohlardim.

Oygul RAJABOVA.

(Foto: infocom.uz)