HAYoT SINOVLARI

(Boʻlgan voqea)

Hayot Rahmon ogʻani juda koʻp sinadi. 12 yoshida baxtsiz tasodif tufayli ota-onasidan judo boʻldi. Oʻshanda egizak singillari Fotima-Zuhralar sakkiz, ukasi Omon esa toʻrt yoshda edi.  Oilaning ogʻir yuki ham, ukalarining tarbiyasi ham yoshgina Rahmonjonning yelkasiga tushdi. Har doim bir kelib-ketadigan qarindoshlari faqat maslahat qilishdan nariga oʻtmas, "sen endi oila boshligʻisan, ukalaringga bosh boʻlishing kerak”, - deya taʼkidlashaverishardi. Yon qoʻshnilari, otasining yaqin doʻsti Ibrohim ogʻa esa Rahmonjonga otasiday mehr koʻrsatar, mol-holga, hatto tomorqasiga ham qarashar, ayoli Guljon opa non yopib berar, har kuni albatta bolalarga bir tovoq ovqat olib chiqardi.

Rahmonjon va uning ukalari ana shu ikki insonning mehri ogʻushida ulgʻayishdi. Avval oʻzi Universitetning biologiya fakultetida sirtdan oʻqidi, maktabga ishga kirdi. Birin-ketin singillari Fotima-Zuhralar ham oliygohlarga oʻqishga kirishdi. Singillari oʻqishni tugatgan yili ukasi Omon talaba boʻldi.  Oʻsha yili Rahmonjon oʻz hamkasbiga uylandi. Baxtiga umr yoʻldoshi Salima aqlli, oʻta mulohazali va mehribon ayol ekan. Ham oʻqituvchilik, ham chevarlik qilib, oilaning kam-koʻstini toʻgʻrilashda Rahmonjonga qoʻl-qanot boʻldi.

Inson umri juda tez oʻtarkan. Singillarini uzatib, ukasi Omonjonni uyli-joyli qilgunicha yoshi qirqdan oʻtganini sezmay qoldi. Endi oʻzining farzandlari – uch qiz, bir oʻgʻlini oʻqitish, uyli-joyli qilish tashvishlari bilan yugurib-yelib yurganida umr yoʻldoshidan ajralib qoldi. Qizlarining kattasi endi kollejning birinchi bosqichida edi oʻshanda. Ikki qizi va oʻgʻli maktabda oʻqirdi. Salimaning maʼrakalari oʻtmay turib uni singillari oʻrtaga olishdi:

- Aka, uylaning, jiyanlarimga ona, oʻzingizga hayotda suyanchiq kerak, - deyishdi.

Bu gapni eshitgan qizlari uvvos solib yigʻlashdi. Shu kundan boshlab otasidan begonasirab qolishdi.

- Qizlarim, - dedi Ibrohim ogʻa, - Otangiz endi 40 yoshga kirdi. Sizlarni oʻqitib, uyli-joyli qilishi uchun unga umr yoʻldosh albatta kerak. Oila aravisini tortish bir kishiga ogʻirlik qiladi, bunday aqlsiz boʻlmanglar.

Ibrohim ogʻa bilan Guljon opa bosh boʻlib Rahmonjonni uylantirib qoʻyishdi. Zulayhoning bu xonadonga kirib kelishi oila havosini goʻyo oʻzgartirib yubordi. Bir-ikki oy tumtayishib yurgan Rahmonjonning farzandlari biron sabab bilan Zulayho uyda boʻlmasa, uni sogʻinadigan boʻlishdi. Qizlarning kattasi Nazira institutga shartnoma asosida oʻqishga kirganida Rahmonjon:

- Kelasi yil qaytadan hujjat topshirarsan, yaxshi repititorga tayyorlansang, albatta davlat granti asosida oʻqishga kirasan, - dedi toʻlov-shartnomaning zalvorini oʻylab.

- Yoʻq, - dedi Zulayho – bu ham bir imkoniyat otasi, qizimiz oʻqishga borsin. Mol-hol bor, tovuq boqamiz.

Ayoli shunday deb turganida Rahmonjon nimayam qilardi. Rozi boʻldi. Nazira to oʻqishini tugatguncha Zulayho tinib-tinchimadi. Buni qarangki, keyingi qizlari ham, oʻgʻli ham ulgʻayib, barchasi oliy maʼlumotli boʻlishdi. Qizlarini uzatib, oʻgʻlini  uylantirdi. Rahmonjon endi nafaqaga chiqib, huzur-halovatda yashayman, deganida ikkala oyogʻi falajlanib, toʻshakka mixlanib qoldi. Katta xonadonning zalvorli yuki endi ayoli Zulayhoning yelkasiga tushdi.

- Oldimizda sogʻ-omon, bolalarga maslahatgoʻy boʻlib oʻtirganingizning oʻzi katta davlat, otasi, - deb qoʻyardi ayoli mehr bilan.

Ammo kelini oʻzgarib qoldi. "ena-ena” lab Zulayhoning atrofida parvona boʻladigan kelin Rahmon ogʻa betob boʻlib qolgach, oʻzgardi-qoʻydi. Qaynonasining joʻyali gapiga ham ters javob beradigan boʻldi. Bir kuni yon qoʻshnisi, Rahmon ogʻaga otasiday qadrli boʻlib qolgan Ibrohim ota vafot etdi. Oʻgʻli: "qoʻni-qoʻshninikiga chiqqaningizda qiynalmaysiz”, - deb olib bergan nogironlar aravachasiga hali biron marta ham oʻtirmagan Rahmon ogʻa ayoliga:

- Mening otamday edilar, Ibrohim ogʻaning janozasiga chiqmasam boʻlmaydi, - deb oʻsha aravachani keltirishni soʻradi.

Ayolining  koʻmagida aravachaga oʻtirib, taʼziyaga chiqayotsa, uning kimgadir norozilik bilan:

- Nafasingni shamol uchirsin-a, unday dema, - deganini bexos eshitdi-yu, koʻcha darvozasiga yetmay, aravachani toʻxtatdi.

- Sizga nima, etingiz erib, qoningiz qorishmasa, bunday birovga yuk boʻlib oʻtirgandan koʻra...

Rahmonjon kelinining gaplarini aniq-tiniq eshitdi. Boshidan birov muzday suv quyganday seskanib ketdi. "Nima deyapti u? Birovga yuk boʻlgandan koʻra oʻlgani yaxshi, deb qaynotasini aytayotirmi? Shunday dedi shekilli. Ayoliga ham achchiq-tizziq gapirdi-ya”.

Rahmon ogʻaning qoʻllari qaltirab, asabiy holatda darvozaxonada, aravacha gʻildiragini ushlagancha oʻtirar, ichkaridan esa kelinining ayoli bilan aytishayotgani unga yaqqol eshitilib turardi. Shu oʻtirishda qancha vaqt oʻtdi, bilmaydi. Faqat koʻcha tomondan kirib kelgan oʻgʻli Sohibjonning:

- Ota, taʼziyaga chiqmoqchimisiz? – degan gapidan oʻziga keldi.

- Ha, - dedi siniq ovozda.

Shu dam kutilmaganda ichkaridan otilib chiqqan kelinning:

- Otam oʻlsa, bu uyda seni bir kun ham qoldirmayman! – degan jazavali ovozidan Sohibjon serraygancha qotib qoldi. Bu gapni Ibrohim otaning  vafotini eshitib, shoshilinch darvozadan kirib kelayotgan Rahmon ogʻaning katta qizi Nazira ham eshitdi. Kelinining ortidan mungʻayibgina, xuddi aybdorlarday boshini egib uydan chiqqan Zulayho dolondagi supaga oʻtirib qoldi. Aravachada oʻtirgan otasining oldida uyat va nomusdan titrab turgan oʻgʻil butun gʻazab va nafratini bir soʻzga jamlab baqirdi:

- Chiq!

Ogʻzidan chiqqan gapi xuddi miltiqning oʻqiday bir emas, bir necha odamning yuragini yaralaganini sezgan kelin tipir-chilab qoldi. Uyda hech kim yoʻq-ku deb qaynonasining oʻgayligini yuziga solib, qaynotasini ortidan yuzsizlarcha haqoratlayotgan kelin boshini egib ichkariga yoʻnaldi.

- Chiqib ket uydan! – Ovozining boricha baqirdi Sohibjon. – Oilamni mensimaydigan, ota-onamni odam oʻrnida koʻrmaydigan xotinning menga keragi yoʻq!

- Qoʻy, oʻgʻlim, - dedi Rahmon ogʻa, - hali yosh, keyin tushunadi. Meni Ibrohim otangnikiga olib borgin.

Sohibjon oʻzini bosishga qanchalik urinmasin, xonadoniga kelganiga endigina besh oy boʻlgan kelin – xotinining  ogʻzidan chiqqan gap otilgan oʻqday jismini yaralab boʻlgan, butun vujudi gʻazabdan zirqirardi.

Oradan bir xaftalar oʻtib-oʻtmay Rahmon ogʻanikiga janoza xabari keldi. Kelinning soppa-sogʻ, hukumat idorasida ishlab yurgan otasi vafot etibdi. Hammalari taʼziyaga borishdi. Mayyit yerga qoʻyilgan kuni kelin oʻkrab yigʻlagancha Rahmon ogʻaning oyoqlari ostiga oʻzini tashladi. Qaynonasini quchoqlab, qayta-qayta kechirim soʻradi. Qizining ishlaridan hayron boʻlib oʻtirgan onasiga Ibrohim otaning janozasi kuni oʻzi qilgan xatosi haqida soʻzladi.

- Hayot bir sinov, - dedi onasi. – Xatoni tan olib, xulosa chiqarish esa mardlik. Sening qilgan ishing xato emas, gunoh, bolam. Gunohingni endi yaxshiliklaring bilan yuvasan. Sogʻ oʻladimi, kasalmi, bu xudoning ishi. Ajrimini bandasi emas, Alloh chiqaradi.

Rahmon ogʻa bilan Zulayho qudagʻayining bu tanbehidan soʻng yengil tortishdi.

Hozir Rahmon ogʻa butun mahallaning  bobosiga aylangan. Zulayho momo bilan nevara-chevaralarining ardogʻida. Yaqinda Sohibjon nevarali boʻldi. Otasining 80 yoshga toʻlgan kunida nevarasi tugʻildi. Ismini Ibrohimjon qoʻyishdi.

- Ibrohim otaday bagʻri keng, mehr-oqibatli boʻlsin, - deyishdi.

Sohibjonning ayoli esa hamon oʻzini gunohkorday his etib, yoshligidagi xudbinligi uchun afsuslanib yuradi.

- Meni hayot tobladi, - deydi u, - qaynonamdan umrni mehr-muhabbat bilan bezab yashashni oʻrgandim. "Tilingda tarozi boʻlsin”, - degan hikmatning haqiqatlarida feʼlimni ziynatladim.

Inson tugʻilganidan tuproqqa ketgunicha toblanaveradi, deganlari shu boʻlsa kerak-da.

Robiya YOʻLDOShEVA.