Saboq

Buni hayot deydilar…

Fazilatning otasi etikdoʻz usta edi. U otasining ishdan qaytishini poylab oʻtirar, kelganida boʻyniga opichib olar, erkalanib toʻymasdi, "ona qizim”, deya peshonasidan oʻpib erkalatishlarini juda xush koʻrardi... Otajoni toʻsatdan vafot qildi... Uyda onasi va oʻzidan katta akasi bilan qolishdi. Oʻshanda Fazilat 6 yoshlar chamasida edi...

Maktab ostonasiga birinchi bor qadam qoʻyganidagi quvonchini aytmaysizmi? Oʻqishga, bilimga ixlosi baland Fazilat fanlarni tez oʻzlashtirishi bilan oʻqituvchilarining ham ixlosini qozondi.

U paytlarda maktab oshxonasida yogʻda qovurilgan goʻmma sotilardi. Sinfdoshlari katta tanaffusda goʻmma olib yeyishardi. Fazilatning ham goʻmma yegisi kelar, lekin otasi vafotidan keyin oilasi roʻzgʻorida taqchillik sezilib qolgani uchun och boʻlganida onasining papkasiga solib yuborgan nonini yeyardi... Uning murgʻak qalbidan oʻsha paytlarda "Katta boʻlsam koʻp ishlayman...” degan fikrlar oʻtardi...

Fazilat shu tariqa qiyinchilik koʻrib voyaga yetdi. Tikuvchilikka qiziqdi. Kasb oʻrganib, onasiga oilada koʻmakdosh boʻldi. Akasi qurilishda ishladi. Aka-singil pul topishib, toʻyga taraddud koʻrishdi. Akasi uylandi, uylari toʻlib qoldi..

Shu orada Fazilatga ham sovchilar kela boshladi. Fazilat qishloqqa kelin boʻldi... U kelin boʻlgan xonadon koʻpchilik boʻlib yashasharkan. Qaynona, qaynota, qaynogʻa, qaynbola-yu, qaynsingillarining koʻngillariga yoʻl topish oson boʻlmadi. Oila aʼzolarining barchasi dalada mehnat qilishar, bir kiyib kelgan kiyimlari tuproqqa belanar, Fazilat kunda bir uyum kir yuvar, uy ishlari, mehmon kutish, oiladagilarning hurmatini joyiga qoʻyish oson boʻlmadi...

Oylar oʻtdi, Fazilat oʻgʻilli boʻldi. Eri aloqa institutining sirtqi boʻlimini tamomlab, shaharga ishga joylashdi. Ular shaharda yashay boshladilar. Fazilat tikish tikar, erining topishi ham anchagina edi. Fazilat oʻgʻlini yer-u koʻkka ishonmas, oʻzi taqchillikni koʻrib oʻsganidanmi, oʻgʻlini bekam-u koʻst boʻlsin deb intilardi. Oʻzining maktab paytida oʻrtoqlari goʻmma yeyishganda ogʻzidan suv oqib oʻtirganlari, yangi kiyim kiyib bir-birlariga koʻz-koʻz qilishganlarida havas qilib oʻtirganlari hech koʻz oʻngidan ketmasdi... Oʻgʻlini qatoridan kam boʻlmasin, deb koʻngliga qaradi. Kiyimlarining ohori ketmasidan yangisini olib berardi... Shu tariqa Azamat erkatoy oʻgʻil boʻlib oʻsdi. U 10-sinfni tugatay deb turganida otasi kasallikdan qazo qildi.

Eri oʻlimidan keyin Fazilat oʻgʻliga:

- Bolam, endi otang yoʻq. Mening topganim roʻzgʻordan ortmaydi. Maktabingni tamomlab institutda oʻqi. Kasb egallab, ishla. Bor umidim sendan, - dedi.

Tayyor pulni sarflab, erka oʻsgan Azamat onasiga u kutgan farzandlik mehrni bera olmadi, institutga ham kira olmadi. Bebosh bolalar bilan yuradigan, spirtli ichimlik ichadigan boʻldi. Bundan Fazilat ich-ichidan ezilar, bolani taltaytirib, haddan ziyod erkalatib, yuborganidan pushaymon boʻlardi. U qarindosh-urugʻlari bilan maslahatlashib, oʻgʻlini uylantirishga qaror qildi. Zora uylanib, oilasini boqish uchun mehnat qilsa, yomon odatlarini tashlasa, deb umid qildi onaizor. 

Shu tariqa Azamatni qurilish idoralaridan biriga ishga joylab qoʻyishdi, uylantirishdi.

Uylangandan keyin ham Azamat ichishni qoʻymadi, ichib uyda toʻpolon chiqaradigan boʻldi. Yolchitib ishlamadi ham.

Onaizorning  koʻzlaridan alam yoshlari tinmaydigan boʻldi. Qaygʻu-hasrat odamni yemirar ekan, ona bolasining koʻz oʻngida kundan-kunga xuddi togʻ yemirilayotgandek ichdan yemirilib borayotganini bebosh oʻgʻil sezmasdi.

- Bolam mening mazam yoʻq. Qon bosimim tez-tez koʻtarilyapti. Ukol, dorilar ham foyda bermayapti. Mening koʻzim tirikligida oʻzingni oʻnglab ol. Men senga omonatman. Umrim tugayapti. Sendan koʻnglim toʻq boʻlib ketay, - dedi bir kuni u oʻgʻliga.

Onasining bu soʻzlari oʻgʻilga taʼsir qilmadi...

Asablari charchagan onaizor bir kuni yotganicha oʻrnidan turmadi. Oʻsha kuni oʻgʻil uyda yoʻq edi.

Uyi oldida toʻplanib turgan odamlarni koʻrib, ichkaridan chiqayotgan yigʻidan oʻgʻil goʻyo uyqudan uygʻongandek seskandi. Qoʻshni otaxonning "bebosh bola, onangdan ayrilding. Endi ona yoʻq senga, qisintirib onang umrini qisqartirding, endi yerni tepib dod solganing bilan qoʻldan ketganing kelmaydi” degan soʻzlari Azamatning yuragini teshib oʻtgandek boʻldi goʻyo.

Onasini oʻz qoʻllari bilan qabrga qoʻyar ekan "onajonim, sizga soʻz beraman, endi hech ichmayman, siz istagan odam boʻlaman”, dedi koʻzlaridan yoshlar oqib.

Ona oʻlimidan keyin oʻgʻilning koʻr koʻzlari ochildi goʻyo. Qizini "onaginam”, deya suyadigan boʻldi. Mehnat qildi, joy soldi, daraxt ekdi, bogʻ yaratdi...

Qilgan ishlarini onasining koʻrmagani alam qilib, dunyo koʻziga tordek koʻrinib ketardi baʼzan.

Bir kuni Azamat tush koʻribdi, tushida onajoni "bolam men sendan roziman”, deya qoʻllari bilan peshonasini silarmish, egnida oq koʻylak, yuzlari charogʻon, kulib turgan emish...

Azamat peshonasida onasi qoʻlining  taftini sezgandek boʻldi. Shu-shu biror  xayrli ish qilsa, onasi koʻrib, quvonib turgandek sezadigan boʻldi oʻzini, ezgu ishlarga intilib yashaydigan boʻldi.

Gulnora YuSUPOVA,

"Oʻrta qalʼa” ovuli.