Virusli gepatitdan saqlaning

Virusli gepatit oʻtkir yuqumli kasallik boʻlib, jigar faoliyatining buzilishi va  organizmda  umumiy intoksikatsiya alomatlari bilan kechadi. Uni bir necha xildagi viruslar keltirib chiqarganligi sababli A,V,S,D,Ye turlari farqlanadi. A va Ye turlari virus bilan zararlangan suv, oziq-ovqat mahsulotlarini isteʼmol qilganda, bemor foydalangan roʻmolcha, sochiq, oʻyinchoq, idish-tovoq orqali yuqishi mumkin. V,S,D turlari esa qon orqali, sterillanmagan tibbiy asbob-uskunalar vositasida yuqishi tajribada koʻp marotaba kuzatilgan. Kasallik qanday alomatlar bilan kechadi? Virus organizmga tushishi bilan kasallikning yashirin davri boshlanib, 14-35 kun davom qiladi. Bundan keyingi holatda xastalikning avj olish davri kuzatiladi.Bemorda koʻngil  aynishi, holsizlik, ishtahasizlik, teri va shilliq qavatlarining sargʻayishi, oʻng qovurgʻa ostida ogʻriq,siydik rangining toʻq tusga kirishi, najasning esa och sariq tusga aylanishi kabi klinik belgilar kuzatiladi. Gepatitga chalingan kishining oyoqlaridan mador ketib, faqat yotgisi keladi. Unda modda almashinuvi, ovqat hazm qilish, zaharli moddalarni zararlantirish jarayoni buzilib, barcha aʼzolarda toliqish hodisasi roʻy beradi.

Kasallikning oldini olishda avvalo, emlash juda katta rol oʻynaydi. Hozirgi vaqtga kelib virusli gepatitning oldini olish uchun vaktsinalar mavjud. Virusli gepatitning A turiga qarshi kurashishda tozalik-ozodalik, shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilishning ahamiyati katta. Ovqatlanishdan oldin qoʻlni albatta sovunlab yuvish kerak, degan qoida doimo yodda tutilishi kerak. Meva-sabzavot, koʻkatlarni yaxshilab yuvish organizmga tushishi mumkin boʻlgan virus va mikroblar xavfini kamaytiradi. Duch kelgan suv havzalarida choʻmilmaslik, daryo va kanal qirgʻoqlarini ifloslantirmaslik zarur. Xonalarni doimo toza-ozoda tutish, chiqindilarni oʻz vaqtida chiqarib tashlash, pashshalarga qarshi ayovsiz kurash kasallikning oldini olishda eng katta profilaktik tadbir hisoblanadi. Suvni qaynatilgan holda ichish, idish-tovoqlarni qaynoq suvda chayish muhim ahamiyatga egadir. Kasallikni davolash faqat shifokor tavsiyasi bilan amalga oshiriladi. Asosan jigar  funktsiyasi buzilishi bilan kuzatiladigan virusli gepatitda  butun diqqat-eʼtibor oʻsha aʼzo faoliyatini yaxshilashga qaratiladi. Xastalikda jigar shishadi, uni asl holatiga qaytarish uchun siydik haydovchi, shishni pasaytiruvchi inʼektsiyalar yuboriladi. Buning natijasida jigar yaxshilab yuviladi. Qoʻshimcha tarzda isteʼmol qilingan limon choy, bodring, tarvuz siydik haydash xususiyatiga ega boʻlib, jigar shishini qaytaradi va uning faoliyatini tiklashga yordam  beradi.Virusli gepatitdan sogʻaygandan keyin bemor 6 oygacha parhezda boʻlishi kerak. Parhez taomlar tarkibiga yogʻsiz, qovurilmagan, koʻproq qaynatib, dimlab pishirilgan baliq, parranda goʻshti va sabzavot mahsulotlari, koʻproq qovoq isteʼmol qilish buyuriladi. Yogʻli qoʻy, choʻchqa, ot, oʻrdak goʻshtlari tavsiya  etilmaydi. Taomlarni oʻsimlik yogʻida (kungaboqar,soya), sariyogʻda tayyorlash maqsadga muvofiqdir. Paxta yogʻi bir oz qiyinroq hazm boʻladi, shu tufayli  bu moydan ovqat tayyorlash mumkin emas. Kundalik hayotimizda keng isteʼmol qilinadigan taomlardan goʻsht va qovoq manti, chuchvara (shu jumladan koʻk chuchvara) yeyish mumkin. Ayniqsa, kasallikning dastlabki kunlarida shirqovoq, shirxoʻrda, shirguruch, shirchoy, mastava kabi taomlardan bemorga berish kerak. Parhezga rioya qilgan kishi oʻz  jigari faoliyatini yaxshilagan boʻladi.

J. Yavqashev,

tuman Salomatlik markazi direktori.

(Foto - http://www.12news.uz)