Kashandalik – illat, uning oldini olish esa dolzarb masala

Tamaki chekish – inson uchun eng zararli va xavfli odat hisoblanadi. Ammo, ayrimlar chekish aqliy qobiliyatni oshiradi deb notoʻgʻri fikrlaydilar. Butunjahon Sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan passiv narkotik, deb eʼlon qilingan sigaret tarkibidagi 196 xil zaharli moddaning 14 tasi giyohvandlik moddalaridir.

* Yer yuzi aholisining 4/1 qismi, yaʼni 1,3 milliard kishi chekuvchidir.
* Kuniga bir dona sigaret chekkan insonning umri 5-6 daqiqaga qisqaradi.
* Kuniga oʻn donadan koʻproq tamaki chekkan kishilar orasida saraton kasalligi 8 marta koʻp uchraydi.
* Har yili dunyoda chekish oqibatida yuzaga kelgan kasalliklardan 2,5 million kishi hayotdan koʻz yumadi.

Inson birinchi marta chekkanda, oʻzida noxush holatlar, yaʼni, bosh aylanishi va ogʻrigʻi, koʻngil aynishi va umumiy holsizlikni sezadi. Bu holatlarga koʻnikkan odam surunkali chekuvchiga aylanib boradi. Tamaki bosh miya faoliyatiga taʼsir etib, nerv hujayralari faoliyatini susaytiradi. Shuningdek, chekish yurak-qon tomir kasalliklariga olib keluvchi omillardan biridir. Nikotin surunkali bronxit, «kashanda yoʻtali» va saraton kasalligini chaqiradi. 100 gramm tamaki yonganida 5-7 gramm nikotin ajralib chiqadi hamda u 20-soniya davomida qonga tushib, markaziy va periferik asab tizimiga faol taʼsir qiladi.
Tamaki barglari oʻta zaharli boʻlgan poloniy – 210 radioaktiv moddasini havodan ajratib, soʻrib oladi. Keyinchalik ular quritilgach, bu moddaning zichligi yanada oshib, chekuvchining oʻpka, buyrak hamda jigarida asta-sekin toʻplanadi. Is gazi esa qon tomirlarida xolesterinning toʻplanishiga sabab boʻlib, toʻqimalarning kislorod bilan taʼminlanishi yomonlasha boradi. Natijada, organizmda turli kasalliklar, jumladan, saraton, oʻpka sili, ogʻiz, lab, til, kichik til, hazm qilish va nafas olish aʼzolarining yalligʻlanishi kasalliklari paydo boʻladi.
Butunjahon Sogʻliqni saqlash tashkilotining tashabbusi bilan 1980-yil 31-maydan boshlab ushbu sana dunyoda tamaki chekishga qarshi kurash kuni deb eʼlon qilindi.
Mamlakatimizda ham chekishga qarshi kurash ommaviy tus olgan. Ayniqsa, yoshlar oʻrtasida chekishning zararli oqibatlari haqida olib borilayotgan targʻibot-tashviqot ishlari ijobiy natija bermoqda. 2011-yil 5-oktyabrda «Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishi hamda isteʼmol qilinishini cheklash toʻgʻrisida»gi qonun qabul qilindi. Qonunning 13-moddasida alkogol va tamaki maxsulotlarini 20 yoshga toʻlmagan shaxslarga, taʼlim, sport va diniy muassasalardan 500 metrdan kam boʻlmagan radiusda joylashgan savdo obʼektlari tomonidan realizatsiya qilish mumkin emasligi belgilab qoʻyilgan. Ushbu qoida aholi, ayniqsa, yoshlar ongiga sogʻlom turmush tamoyillarini chuqur singdirish, fuqarolar reproduktiv salomatligini muhofaza qilish, jismonan va ruhiy jihatdan sogʻlom, barkamol avlodni voyaga yetkazish borasida olib borilayotgan saʼy-harakatlarga hamohangligi bilan ahamiyatlidir.
Viloyatimizda ham Butunjahon chekishga qarshi kurash kuni oldidan viloyat, shahar va tuman hokimliklari, «Kamolot» YoIH, «Mahalla» xayriya jamoat fondi hamda qator nodavlat notijorat tashkilotlar bilan hamkorlikda joylarda «Biz chekishga qarshimiz», «Sogʻlom turmush tarzini yoqlaymiz» deb nomlangan aktsiyalar oʻtkazilmoqda.

Odil QAMAROV.