SIL VA NAFAS AʼZOLARINING SURUNKALI NOSPETsIFIK KASALLIKLARI
Nafas aʼzolarining surunkali nospetsifik kasalliklari boʻlgan bemorlar sil bilan kasallanish xavfi yuqori boʻlgan shaxslar guruhini tashkil qiladi. Oʻpkaning surunkali nospetsifik kasalliklari, koʻpincha umumiy immun reaktsiyalar susayishi zamirida kechadi va oʻpkada lokal (mahalliy) immunitetning turli-tuman buzilishlari bilan kuzatiladi. Shunga bogʻliq holda sil bilan kasallanish xavfi haqiqatdan ham ortib bormoqda.
Oʻpkaning nospetsifik yalligʻlanishli kasalliklari koʻpincha uzoq muddat kechuvchi sil bilan asoratlanadi, soʻngra esa uning tuzalishi oʻpkadagi sildan keyingi qoldiq oʻzgarishlar bilan birga kuzatiladi.
Sil kasalligida oʻpka toʻqima va bronxlarida nospetsifik jarayonlarning paydo boʻlishi bronxlarning fibrozli deformatsiyasi va drenaj funktsiyasi buzilishiga bogʻliq. Nospetsifik yalligʻlanish tarqoq va ayniqsa fibrozkavakli hamda tsirrotik silning doimiy morfologik va klinik komponenti hisoblanadi. Bunday yalligʻlanish jarayonining kuchayib borishi kasallikning oʻlim bilan tugash sabablaridan biri hisoblanadi. Yemirilish yoki kavak boʻshligʻini drenajlovchi bronxning turli darajadagi shikastlanishi bilan kuzatiladigan bronxit destruktiv oʻpka siliga olib keladi. Bronx yorigʻi shilliq qavat infiltratsiyasi yoki chandiqli stenoz hisobiga koʻpincha toraygan boʻladi. Silda kuzatiladigan odatdagi surunkali bronx - oʻpka nospetsifik yalligʻlanish kasalliklari - surunkali bronxit, bronxoektazlar, emfizema, surunkali pnevmoniya hisoblanadi. Faol sil bilan xastalangan bemorlarda nospetsifik yalligʻlanishning qoʻshilishi, yoʻtalning kuchayishi, hansirash, tsianoz (koʻkarish) paydo boʻlishi bilan namoyon boʻlishi mumkin. Bunda balgʻam miqdori koʻpayadi, unda turlicha patogen mikroflora boʻladi. Tana harorati oshadi, umumiy qon tahlilda leykotsitoz, eritrotsitlar choʻkish tezligi oshishi kuzatiladi. Nospetsifik yalligʻlanish bilan asoratlangan faol sil bemorlarda spetsifik kimyoterapiyani kuchaytirish lozim. Nospetsifik yalligʻlanish jarayonlarini cheklash uchun taʼsir doirasi keng antibiotiklarni tavsiya etishda ularning silga qarshi preparatlar bilan oʻzaro taʼsirini hisobga olishga toʻgʻri keladi.
Oʻpkasida sildan keyingi qoldiq oʻzgarishlar mavjud bemorlar surunkali bronxitda va ayniqsa bronxoektazlar sohasida yalligʻlanish mavjud boʻlganda balgʻamli yoʻtal qiyin nafas olish yoki qiyin nafas chiqarish bilan kechadigan hansirashdan shikoyat qilishadi. Odatda bu klinik belgilar ilgari silni oʻtkazmagan bemorlarga nisbatan kamroq namoyon boʻladi. Koʻrinib turibdiki, bu hususiyat nospetsifik yalligʻlanishning koʻp hollarda oʻpkaning yuqori boʻlaklarda joylashishi va balgʻamning drenajlanishi hamda ajralishi uchun yaxshi sharoit boʻlishi bilan bogʻliq.
Baʼzan sildan keyingi oʻzgarishlar sohasida yuzaga kelgan oʻtkir zotiljam yaqqol zaharlanish belgilari va abstsesslanishning klinik manzarasi bilan kechadi. Bunday hollarda balgʻamda sil mikobakteriyasining bir marta topilishi har doim ham oʻpkada sil jarayoni qoʻzgʻalganidan dalolat beravermaydi, balki bu nofaol sil oʻchogʻidagi oʻpka toʻqimasining parchalanishi natijasi boʻlishi mumkin. Zotiljam va silning qaytalashi yoki xurujning differentsial diagnozida shuni hisobga olish kerakki, zotiljam nisbatan oʻtkir hansirash va sezilarli miqdordagi nam xirillashlar bilan kechadi. Bunda ajralayotgan balgʻam miqdori koʻpayadi, yiringli boʻladi va nospetsifik patogen mikrofloraga ega boʻladi, taʼsir doirasi keng antibiotiklar tezda oʻz taʼsirini koʻrsatadi.
O.HALIMOV,
tuman tibbiyot birlashmasi boshligʻi.
G.ABDULLAYeVA,
ftiziatriya boʻlimi mudirasi.
(Foto - http://www.darakchi.uz)
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
