OʻJAR QAYNONA VA AHIL OVSINLAR

(Boʻlgan voqea)

Sharifa ena uch oʻgʻil oʻstirdi. Oʻgʻillarining uchovi ham oʻqimishli, davlat idoralarida ishlashadi. Shuning uchunmi, kelin tanlashda ham oʻgʻillarining koʻngliga qarab oʻtirmadi, oʻqimishli, kasb-korli qizlarga ogʻiz soldi. Ikkala kelinning biri shifokor, biri esa pillachilik sohasi agronomi. Nima boʻldi-yu kenja oʻgʻli Abrorjon oʻz aytganidan qaytmadi, kollejni tikuvchilik yoʻnalishi boʻyicha tugatgan qizni tanladi. Tagʻin qoʻshni tumandan.

Tibbiyot oliygohini tugatib qoʻshni tumanda ishlab yurgan Abrorjon Shodiyaxondan boshqasiga uylanmasligini aytganida tepa sochi tikka boʻldi.

– Qoʻysang-chi, kampir, – dedi umr yoʻldoshi Tangri bobo uni fikridan qaytarish uchun, – hozirgi zamonda yoshlarning koʻngliga qaramasak boʻlmaydi. Surishtirdim, juda-a yaxshi oilaning qizi ekan. Axir oʻgʻling ham aqlsiz emas-ku!

– Men qayoqdagi oʻqimagan qiz uchun Abrorjonimni doʻxtirlikka  shuncha yil oʻqitdimmi? – qizishdi Sharifa ena.

– Hov, kampirjon, – kuldi Tangri bobo, – mening onam rahmatlik seni kelin qilayotganlarida Tangriboy oʻgʻlimni falon yil oʻqitdim, Sharifa oʻqimagan ekan, demagan edi-ku!.

– Bu boshqa masala...

– Oʻgʻlingga kelganda “masala” oʻzgarib qoldimi?

Tangri bobo kampirining nozik jihatiga ishora qilgandi. Sharifa ena jim boʻlib qoldi.

Baribir toʻydan soʻng ham Sharifa ena oʻzicha “oʻqimagan kelin”ga unchalik roʻyxushlik bermay yurdi. Roʻzgʻori boʻlak katta kelini Nasiba shifokor boʻlgani uchunmi, sal shamollasa ham yotib oladi-da, qoʻngʻiroq qiladi. Boyaqish kelin ishdan chiqib ham, ishiga borayotib ham qaynonasining ahvolidan xabar olishni kanda qilmaydi. Ikkinchi kelini esa uch farzandini bogʻchaga tashlab, ishga chiqib ketaveradi. Bolalarni bogʻchadan Tangri bobo yoki Sharifa ena olib kelishadi. Pilla qurti parvarishi mavsumida-ku pillachi kelin kecha-kunduz tinim bilmaydi. Bunday paytlarda oshxona-yu, barcha uy yumushlari, bola tarbiyasi ham Sharifa enaning oʻziga qoladi. Abrorjon uylangach, Sharifa enaning kun tartibi oʻzgardi. Yangi keliniga unchalik roʻyxushlik bermagan Sharifa enaning joni orom topdi.

– Oyoq-qoʻli chaqqongina  ekan, oʻqimagan boʻlsayam, –dedi bir kuni choliga.

– Nima, oʻqiganning oyoq-qoʻlida avtomobilnikiday tezlikni oshiradigan murvat boʻladimi, qiziqsan-a, kampir, – yarim hazil, yarim chin gapirdi Tangri bobo. – Shu qiligʻingni qoʻy endi, uyat boʻladi.

– Shuncha yil doʻxtirlikka oʻqigan bolamni aytaman-da, otasi, oʻziga oʻxshagan diplomli qizga...

– Bas qil, – jahli chiqdi Tangri boboning, – sening ham diploming yoʻq edi, men ham falon yil oʻqib doʻxtir boʻlgan edim. Nima, sen ham mening tengim emasmiding? Yoki uyingga qaytarib yuborishim kerakmidi?

Sharifa ena oʻpkalaganday, choliga orqa oʻgirib oʻtirib oldi. Shunda ochiq turgan oshxona eshigi oldida Shodiyaxonning barcha gapni eshitib, asta uy tomon yoʻnalganiga koʻzi tushdi-yu, choliga jahl bilan aytmoqchi boʻlgan gapi boʻgʻzida qoldi.

Abrorjon oʻziga umr yoʻldosh tanlashda yanglishmagandi. Shodiya aqlli, shu bilan birga oʻz kasbining ustasi, oʻta mulohazali qiz edi. Qisqa fursat  ichida butun mahalla ahlining “chevar kelin”iga aylandi. Kun boʻyi uy-roʻzgʻor ishlaridan ortib, baʼzan kechalari ish tikdi. Qaynotasi yordami bilan mahalla guzaridan ikki xonali qarovsiz uyni ijaraga olib, chevarlik ishini kengaytirdi. Yosh kelinchaklar, qizlarga ish oʻrgatdi. Ikki-uch yil ichida chevarlik ustaxonasiga 6-7 ta yangi rusumdagi tikuv mashinalari oʻrnatdi. Farzandli boʻlgach, bichish-tikish ishlarini shogirdlari orqali boshqardi. Faoliyat koʻlami kengayib, qoʻshni mahallada, Mangʻit buyum bozorida oʻzi tayyorlagan kiyim-kechaklar bilan savdo qiluvchi ikkita doʻkon ishini yoʻlga qoʻydi.

– Imorating bitdi, qolgan-qutganini  oʻzlaring koʻchib borib, eplab olasizlar, – dedi  bir kuni pillachi kelini Zubaydaga Sharifa ena.

– Hozir pilla mavsumi boʻlsa, bolalar bilan...

– Hay, bolam, – kelinini gapirgani qoʻymadi Sharifa ena, – oʻqib-oʻqib, kecha-kunduz yugurib-yoʻrtasan, sening xizmatingni qilayinmi, bola-chaqangnikinimi?  Endi oʻz aravangni oʻzing tort.

Qaynonasining gapi kelinga ogʻir botdi. Doim ikki kelinim ham oliy maʼlumotli, deb koʻkragiga urib yuradigan  qaynonasini  tanimay qoldi. “Birov nimadir dedimikan?”  oʻyladi ichida. Lekin sirtiga chiqarmadi. Sharifa ena qatʼiylashdi. Hafta oʻtmay, ikkinchi oʻgʻlining ham roʻzgʻorini boʻlakladi.

Shunday kunlarning birida shifokor kelini oyogʻi qayrilib ketib, toʻpigʻidan sindi. Shifoxonada bir hafta davolangach, uyiga qaytdi-yu, roʻzgʻorning mayda-chuyda ishlari  unga ogʻirlik qilib qoldi. Ikkala farzandi ham Toshkent shahrida taʼlim olishayotgani uchun Anvar xotinining osh-ovqatiga oʻzi qaraydigan boʻldi. Buni koʻrib Sharifa ena jahl otiga mindi.

– Men bolamni xotinining qoʻliga sochiq tuttirish uchun oʻqitganmidim?!

– Kampir! – Ovozini koʻtarib urishib berdi Tangri bobo. – Shunday paytda biri-birini suyamasa, bunday turmush nega kerak? Narvondan yiqilib, oyogʻing singanida men seni opichlab yurganman-a!

Sharifa ena bu safar ham tilini tishlab qoldi.

– Ena, hech xavotir olmang, – gapga aralashdi Shodiyaxon, – men har kuni chechamning uy ishlarini qilib berayapman. Axir mening ovsinlarim bilan sizdan boshqa bu yurtda kimim bor?

Sharifa ena battar mulzam boʻldi. Bilsa, Shodiya ovsinining uy yumushlarini qilishdan tashqari, oʻrin-koʻrpasini solish, yigʻishtirishni ham bajarayotgan ekan.

– Baraka topsin, – dedi kelini Nasibaxon Sharifa enaga Shodiya haqida gapirarkan. – Qaynogʻamning oldida choʻloqlanib yurmang, deb har kuni oʻrnimni sozlab, ertasiga yana yangidan toʻgʻrilab beradi. Kir-chirlarimizni ham yuvayapti. Zubayda ham tez-tez kelib turibdi. Kecha non, somsa yopgan ekan, olib keldi.

Sharifa ena kelinlarining bunchalik ahil ekanligini bilmas edi. Umrida birinchi marta ona boʻlib oʻzining xato va gumonlarga oʻralashib, kelinlarini birini-biridan ayirib yurganidan pushaymon boʻldi, ich-ichidan mamnunligini sezdirmaslik uchun asta  oʻrnidan qoʻzgʻaldi. “Kecha-kunduz ishdan beri kelmaysan”, deb roʻzgʻorini dabdurust boʻlaklab tashlagan oʻrtancha kelini Zubaydani ham birrov koʻrish maqsadida oʻgʻli Azimjonning uyi tomon yoʻl oldi.

– Hay, nodon-a, nodon, – oʻzini-oʻzi koyib borardi u yoʻl boʻyi. – Sen ne desang  koʻnib, biri-birining oldidan kesib oʻtmagan kelinlaringdan oʻrgan turmushni, odamgarchilikni!

Baribir Sharifa enaning koʻngli toʻq edi.

Robiya YOʻLDOShEVA.